Κάρολος Λινναίος ο νονός του Homo sapiens – Βιογραφία

Ο Κάρολος Λινναίος (Carl Linnaeus, 1707–1778) ήταν ο άνθρωπος που αποφάσισε πως η φύση χρειαζόταν επειγόντως έναν αρχειοθέτη. Αν σήμερα ονομάζουμε τον άνθρωπο Homo sapiens και την αμβροσία Ambrosia, το χρωστάμε (ή το χρεώνουμε) σε αυτόν τον Σουηδό βοτανολόγο, γιατρό και ζωολόγο.

Θεωρείται ο «Πατέρας της Σύγχρονης Ταξινόμησης» και είναι ο υπεύθυνος για το σύστημα ονοματοδοσίας που χρησιμοποιεί όλη η ανθρωπότητα μέχρι σήμερα.

Τα πρώτα χρόνια: Από τον «παπά» στον «βοτανολόγο»

Γεννήθηκε στη νότια Σουηδία. Ο πατέρας του ήταν ιερέας και ήθελε ο Κάρολος να ακολουθήσει τα βήματά του στην εκκλησία. Ο μικρός Κάρολος, όμως, είχε άλλα σχέδια. Αντί για τις γραφές, τον ενδιέφεραν τα… πέταλα.

• Το παρατσούκλι του: Στο σχολείο τον φώναζαν «ο μικρός βοτανολόγος».
• Η επανάσταση: Παρά την απογοήτευση των γονιών του, κατάφερε να σπουδάσει ιατρική, καθώς τότε η ιατρική και η βοτανολογία ήταν αλληλένδετες (τα φυτά ήταν τα φάρμακα της εποχής).

Το έργο του: Systema Naturae

Πριν από τον Λινναίο, η ονοματοδοσία των φυτών ήταν ένας εφιάλτης. Ένα φυτό μπορούσε να έχει ένα όνομα-σιδηρόδρομο με δέκα λατινικές λέξεις που περιέγραφαν τα φύλλα του. Ο Λινναίος είπε «φτάνει» και εισήγαγε τη διωνυμική ονοματολογία.

Πώς λειτούργησε το σύστημά του:

Κάθε οργανισμός απέκτησε ένα «ονοματεπώνυμο»:

1. Γένος (Genus): Το γενικό όνομα (π.χ. Ambrosia).
2. Είδος (Species): Το συγκεκριμένο χαρακτηριστικό (π.χ. artemisiifolia).

Η προσωπικότητα: Ένας «Θεός» της ταξινόμησης

Ο Λινναίος δεν διακρινόταν για την ταπεινοφροσύνη του. Είχε πει κάποτε την περίφημη ατάκα:

“Deus creavit, Linnaeus disposuit” (Ο Θεός δημιούργησε, ο Λινναίος ταξινόμησε).

Πίστευε ότι η δουλειά του ήταν να φέρει στο φως τη θεϊκή τάξη του κόσμου. Αυτή η αυτοπεποίθηση τον οδήγησε να δώσει και τα «ειρωνικά» ονόματα που συζητήσαμε, όπως το να βαφτίσει ένα ταπεινό αγριόχορτο «τροφή των θεών» (Αμβροσία).

Η κληρονομιά του σήμερα

Παρόλο που η σύγχρονη γενετική έχει αλλάξει κάποια από τα δεδομένα του, η βασική δομή του συστήματός του παραμένει η «γλώσσα» της επιστήμης. Χωρίς αυτόν, οι επιστήμονες από την Κύπρο μέχρι τη Χαβάη δεν θα μπορούσαν να συνεννοηθούν για το ποιο φυτό μελετούν.

Είναι ο άνθρωπος που έδωσε όνομα σε οτιδήποτε περπατάει, κολυμπάει ή ανθίζει στον πλανήτη.

Ο Λινναίος δεν ήταν απλώς ένας τυπικός επιστήμονας· ήταν ένας άνθρωπος με χιούμορ, εμμονές και, μερικές φορές, μια δόση «κακίας» προς τους αντιπάλους του. Τα ονόματα που έδινε συχνά έκρυβαν μια ιστορία ή μια ειρωνεία.

Ιδού μερικά από τα πιο ενδιαφέροντα «βαφτίσια» του:

1. Theobroma cacao (Το κακαόδεντρο)

Αν η αμβροσία ήταν η ειρωνική «τροφή των θεών», εδώ ο Λινναίος το εννοούσε!

• Ετυμολογία: Από το ελληνικό Θεός + Βρώμα (φαγητό).
• Γιατί: Λάτρευε τη σοκολάτα και πίστευε ότι ένα τόσο απολαυστικό δώρο της φύσης δεν θα μπορούσε παρά να προορίζεται για τους θεούς.

2. Mimosa pudica (Η ντροπαλή μιμόζα)

• Ετυμολογία: Από το λατινικό pudicus (σεμνός, ντροπαλός).
• Γιατί: Είναι το γνωστό φυτό «μη μου άπτου». Ο Λινναίος εντυπωσιάστηκε από το πώς το φυτό κλείνει τα φύλλα του μόλις το αγγίξεις, σαν να ντρέπεται για την επαφή.

3. Buffonia (Μια επιστημονική «σφαλιάρα»)

Εδώ βλέπουμε τη σκοτεινή πλευρά του Λινναίου.

• Η ιστορία: Είχε μια τεράστια κόντρα με τον Γάλλο φυσιοδίφη Buffon, ο οποίος ασκούσε κριτική στο σύστημα του Λινναίου.
• Η εκδίκηση: Ο Λινναίος ονόμασε ένα γένος φυτών Buffonia. Το πρόβλημα; Ήταν ένα ασήμαντο αγριόχορτο που φυτρώνει σε βάλτους και λάσπες. Ήταν ο τρόπος του να πει στον Buffon ότι η αξία του ήταν… στα λασπόνερα.

4. Commelina (Το φυτό των τριών αδελφών)

• Γιατί: Το όνομα δόθηκε προς τιμήν των τριών Ολλανδών βοτανολόγων με το επίθετο Commelijn.
• Η λεπτομέρεια: Το φυτό έχει δύο μεγάλα, εντυπωσιακά πέταλα και ένα μικρό, σχεδόν αόρατο. Ο Λινναίος είπε ότι τα δύο μεγάλα πέταλα αντιπροσωπεύουν τους δύο αδελφούς που πέτυχαν στη βοτανολογία, ενώ το μικρό και ασήμαντο αντιπροσωπεύει τον τρίτο αδελφό που δεν κατάφερε τίποτα!

5. Homo sapiens (Εμείς!)

Ναι, ο Λινναίος ήταν αυτός που μας έδωσε το όνομά μας.

• Σημασία: «Άνθρωπος ο σοφός».
• Η ειρωνεία: Την εποχή εκείνη, το να κατατάξεις τον άνθρωπο στο ίδιο σύστημα με τα ζώα και τα φυτά θεωρήθηκε σκανδαλώδες. Ο Λινναίος όμως επέμενε, αν και μας χάρισε τον τίτλο του «σοφού» μάλλον με μια δόση αισιοδοξίας που συχνά διαψεύδουμε!