Ημέρα Ανεξαρτησίας Κύπρου: 1η Οκτωβρίου

Η 1η Οκτωβρίου είναι ορισμένη στην ιστορία της Κύπρου να τιμάται ως η μέρα που το νησί ανακηρύχθηκε ανεξάρτητο κράτος το 1960, έπειτα από μακρόχρονο αντιαποικιακό αγώνα. Οι Κύπριοι, με την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, πίστεψαν ότι έμπαιναν σε μια νέα εποχή ελευθερίας, δημοκρατίας και αυτοδιάθεσης.

Την 1η Απριλίου 1955 οι Έλληνες της Κύπρου ξεκίνησαν απελευθερωτικό αγώνα (οργάνωση ΕΟΚΑ) έναντι των Βρετανών αποικιοκρατών με σκοπό την ένωση με την Ελλάδα. Ο αγώνας τερματίστηκε το 1959, οπότε έγιναν οι συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου. Τη νύχτα της 15ης προς την 16η Αυγούστου του 1960, στις 2:00 μετά τα μεσάνυχτα στη Λευκωσία, ο κυβερνήτης της Κύπρου Χιου Φουτ διάβασε στην αίθουσα του Μεταβατικού Υπουργικού Συμβουλίου (που αργότερα έγινε Μέγαρο της Βουλής των Αντιπροσώπων) την προκήρυξη της βασίλισσας της Μεγάλης Βρετανίας, με την οποία ανακοίνωσε την εγκατάλειψη της αγγλικής κυριαρχίας στην Κύπρο, στη βάση των Συμφωνιών Ζυρίχης-Λονδίνου. Στη συνέχεια οι γενικοί πρόξενοι της Ελλάδας και της Τουρκίας Γ. Χριστόπουλος και Β. Τουρέλ, ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Μακάριος Γ΄ και ο αντιπρόεδρος Φαζίλ Κιουτσούκ, έπειτα από σύντομες ομιλίες τους, υπέγραψαν μαζί με τον τελευταίο Άγγλο κυβερνήτη τα κείμενα των συμφωνιών που καθόριζαν τα της ανεξαρτητοποίησης της Κύπρου. Λίγο πριν το μεσημέρι της 16ης Αυγούστου έγινε στο μέγαρο του Κυβερνείου η υποστολή της βρετανικής σημαίας και η έπαρση της κυπριακής. Πριν κλείσουν 24 ώρες από την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της Κύπρου, ο σερ Χιου Φουτ είχε ήδη εγκαταλείψει την Κύπρο.

Στις 11 Ιουλίου 1963 το Υπουργικό Συμβούλιο αποφάσισε να θεσπίσει ως επίσημη Ημέρα της Ανεξαρτησίας της Κύπρου την 1η Οκτωβρίου, ώστε η επέτειος να εορτάζεται με όλες τις τιμές και στην παρουσία διεθνών διπλωματικών σωμάτων. Η 16η Αυγούστου συμπεριλαμβάνεται στην περίοδο των καλοκαιρινών διακοπών στη χώρα, περίοδος κατά την οποία οι ξένοι πρέσβεις απουσιάζουν στις χώρες τους.

Και τώρα;

Ωστόσο, 64 χρόνια μετά, η πραγματικότητα αποδεικνύεται πολύ πιο περίπλοκη. Στο έδαφος της Κυπριακής Δημοκρατίας εξακολουθούν να υπάρχουν οι «κυρίαρχες» βρετανικές στρατιωτικές βάσεις, ένα μόνιμο σύμβολο αποικιοκρατικής κληρονομιάς. Παράλληλα, από το 1974 και την τουρκική εισβολή, η μισή πατρίδα παραμένει υπό κατοχή, με τον βορρά να τελεί υπό τον έλεγχο της Άγκυρας και τις συνομιλίες για λύση να βρίσκονται σε χρόνια αδιέξοδα.

Η ίδια η ανεξαρτησία, επομένως, φαντάζει περισσότερο «θεωρητική» παρά ουσιαστική. Το κράτος λειτουργεί με περιορισμούς και συχνά εξαρτήσεις, ενώ η διεθνής του παρουσία σκιάζεται από τις γεωπολιτικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.

Δεν είναι όμως μόνο οι ξένες δυνάμεις που καθορίζουν την πορεία της Κύπρου. Η εσωτερική διαφθορά, τα σκάνδαλα, η κακοδιαχείριση και η εξυπηρέτηση συμφερόντων από τις εκάστοτε κυβερνήσεις έχουν φθείρει την εμπιστοσύνη των πολιτών και έχουν υπονομεύσει την ουσία της ανεξαρτησίας.

Σήμερα

Η Κύπρος μπορεί τυπικά να τιμά την Ανεξαρτησία της στις 1 Οκτωβρίου, αλλά στην πράξη η πραγματική ελευθερία παραμένει ζητούμενο. Οι βρετανικές βάσεις εξακολουθούν να υπενθυμίζουν την αποικιοκρατία, η Τουρκία παραμένει μια πολεμοχαρής δύναμη που κρατά υπό κατοχή το βόρειο τμήμα, και το πολιτικό σύστημα συνεχίζει να παράγει διαφθορά και ατιμωρησία.

Η φετινή επέτειος είναι μια ευκαιρία όχι μόνο για γιορτή, αλλά κυρίως για περισυλλογή: να αναλογιστούμε πόσο μακριά βρίσκεται η Κύπρος από την πραγματική ανεξαρτησία που οραματίστηκαν οι αγωνιστές της ΕΟΚΑ και οι πρώτοι πολίτες της Δημοκρατίας.