Στρατηγική σημασία των στενών Ορμούζ

Τα Στενά του Ορμούζ (ή Στενά Ορμούζ ή Madiq Hormuz πιο σωστή προφορά είναι το “Χόρμουζ”) είναι ένα στενό θαλάσσιο πέρασμα που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν και στη συνέχεια με τον Ινδικό Ωκεανό. Βρίσκονται ανάμεσα στο Ιράν στα βόρεια και στο Ομάν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα στα νότια.

Τα Στενά του Ορμούζ είναι ίσως το πιο στρατηγικά κρίσιμο ναυτικό πέρασμα στον κόσμο, καθώς από αυτά περνούν ζωτικής σημασίας ενεργειακές ροές που επηρεάζουν άμεσα την παγκόσμια οικονομία, τις διεθνείς σχέσεις και την ενεργειακή ασφάλεια. Οποιαδήποτε διαταραχή εκεί έχει άμεσες επιπτώσεις στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου παγκοσμίως.

Γιατί το Ιράν φαίνεται να “έχει λόγο”

1. Γεωγραφική κυριαρχία
   Το βόρειο μισό των Στενών βρίσκεται εντός των χωρικών υδάτων του Ιράν, άρα έχει κυριαρχικά δικαιώματα εκεί σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο (ιδίως τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας – UNCLOS).
2. Στρατιωτική παρουσία
   Το Ιράν διαθέτει ναυτικές βάσεις και στρατιωτικές δυνάμεις που ελέγχουν και επιτηρούν την περιοχή. Έχει επίσης δυνατότητα να παρεμποδίσει ή να απειλήσει τη ναυσιπλοΐα, γεγονός που του δίνει στρατηγικό πλεονέκτημα σε περιόδους κρίσης.
3. Πολιτικό εργαλείο πίεσης
   Το Ιράν έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι “αν δεν μπορούμε να εξάγουμε εμείς πετρέλαιο, δεν θα εξάγει κανείς”.

Τι ισχύει με βάση το Διεθνές Δίκαιο

1. Διεθνής Διάπλους (Transit Passage)
   Παρόλο που το Ιράν έχει χωρικά ύδατα στα Στενά, αυτά είναι τμήμα διεθνούς διαύλου. Η UNCLOS προβλέπει ότι όλα τα πλοία, εμπορικά και πολεμικά, έχουν δικαίωμα “διεθνούς διάπλου” χωρίς εμπόδια.
2. Το Ιράν δεν έχει υπογράψει την UNCLOS
   Το Ιράν δεν έχει επικυρώσει τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, και συχνά ερμηνεύει το Δίκαιο της Θάλασσας κατά το δοκούν, κυρίως για λόγους άμυνας ή πολιτικής πίεσης.

Ποιοι άλλοι έχουν ρόλο και συμφέροντα

1. Ομάν και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
   Το νότιο μισό των Στενών ανήκει σε αυτούς. Έχουν εμπορικά, ενεργειακά και στρατιωτικά συμφέροντα για να παραμείνει ανοικτή και ασφαλής η δίοδος.
2. ΗΠΑ και Δυτικές Δυνάμεις
   Διατηρούν στρατιωτικές βάσεις στον Περσικό Κόλπο.
3. Ασιατικές και Ευρωπαϊκές χώρες
   Η Ινδία, Κίνα, Ιαπωνία, αλλά και η Ε.Ε., εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου από τον Κόλπο, άρα έχουν λόγο να στηρίζουν την ασφάλεια στα Στενά.

Γεωπολιτική & Οικονομική Σημασία

1. Παγκόσμιος Ενεργειακός Κόμβος
   Περισσότερο από το 1/5 του παγκόσμιου πετρελαίου που διακινείται μέσω θαλάσσης περνούσε καθημερινά από τα Στενά του Ορμούζ. Αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 17 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα (με στοιχεία έως το 2023).
2. Πέρασμα για Φυσικό Αέριο
   Εκτός από το πετρέλαιο, μεγάλες ποσότητες υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) εξάγονταν μέσω των Στενών, ιδιαίτερα από το Κατάρ – έναν από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς LNG στον κόσμο.

Παραδείγματα παλαιότερων εντάσεων

• 2019: Κατασχέσεις και επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια (tanker) που διέρχονταν από τα Στενά – αύξηση έντασης ΗΠΑ-Ιράν.
• 2023-2024: Αναζωπύρωση της αστάθειας στην περιοχή λόγω της σύγκρουσης Ισραήλ–Χαμάς και της εμπλοκής Ιρανικών δυνάμεων ή πληρεξουσίων.

Γεωγραφική Θέση

• Πλάτος: περίπου 39 χλμ στο στενότερο σημείο.
• Μήκος: περίπου 160 χλμ.
• Βαθύ κανάλι πλεύσης: περίπου 3 χλμ για κάθε κατεύθυνση (είσοδος – έξοδος πλοίων).