Γιβραλτάρ: Το σπήλαιο που έμεινε σφραγισμένο 40.000 χρόνια και ξαναγράφει την ιστορία

Μια εντυπωσιακή αρχαιολογική ανακάλυψη στο Γιβραλτάρ έρχεται να ταράξει τα μέχρι σήμερα επιστημονικά δεδομένα για την εξαφάνιση των Νεάντερταλ, προσθέτοντας ένα ακόμη κρίσιμο κεφάλαιο στη μακρά ιστορία της ανθρώπινης εξέλιξης. Αρχαιολόγοι άνοιξαν σπήλαιο που παρέμενε σφραγισμένο για περίπου 40.000 χρόνια, αποκαλύπτοντας στοιχεία που υποδηλώνουν ότι οι τελευταίοι Νεάντερταλ ίσως επέζησαν πολύ αργότερα απ’ ό,τι θεωρούσε έως σήμερα η επιστημονική κοινότητα.

Το Σπήλαιο Γκόραμ (Video: Gorham’s Cave), στον Βράχο του Γιβραλτάρ, θεωρείται ένας από τους τελευταίους γνωστούς τόπους κατοίκησης των Νεάντερταλ παγκοσμίως. Η Ιβηρική Χερσόνησος εκτιμάται ότι αποτέλεσε ένα από τα τελικά τους καταφύγια, σε μια περίοδο όπου οι πληθυσμοί τους μειώνονταν δραματικά, όπως έχει καταγραφεί και σε άλλα σημαντικά ευρήματα της προϊστορικής Ευρώπης.

Δεν είναι τυχαίο ότι το πρώτο κρανίο Νεάντερταλ ανακαλύφθηκε στο Γιβραλτάρ ήδη από το 1848, καθιστώντας την περιοχή κομβικό σημείο για την ιστορία της αρχαιολογίας.

Νέα χρονολόγηση που αλλάζει τα δεδομένα

Μέχρι πρόσφατα, οι περισσότεροι επιστήμονες τοποθετούσαν την εξαφάνιση των Νεάντερταλ από την περιοχή περίπου πριν από 42.000 χρόνια. Ωστόσο, νέες αναλύσεις από τα στρώματα του Σπηλαίου Γκόραμ οδηγούν σε διαφορετικά συμπεράσματα, επαναφέροντας τη συζήτηση γύρω από τα όρια της συνύπαρξης Νεάντερταλ και σύγχρονου ανθρώπου.

Σύμφωνα με τα ευρήματα, δεν αποκλείεται οι Νεάντερταλ να ζούσαν στον Βράχο του Γιβραλτάρ έως και πριν από 24.000 χρόνια. Πρόκειται για μια «σχετικά πρόσφατη» χρονολόγηση, η οποία —όπως επισημαίνουν οι ερευνητές— «αλλάζει την ανθρώπινη ιστορία» και υποχρεώνει την επιστήμη να επανεξετάσει βασικές παραδοχές για το παρελθόν μας.

Όπως αναφέρει το IFLScience, παρότι επικρατεί η άποψη ότι οι Νεάντερταλ εξαφανίστηκαν πριν από περίπου 40.000 χρόνια, τα δεδομένα από το Γιβραλτάρ δείχνουν ότι ορισμένοι πληθυσμοί ενδέχεται να επέζησαν για χιλιάδες χρόνια περισσότερο, σε γεωγραφικά απομονωμένες περιοχές.

Ένα σπήλαιο παγκόσμιας πολιτιστικής αξίας

Το Σπήλαιο Γκόραμ ανακηρύχθηκε Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO το 2016, λόγω της εξαιρετικής αρχαιολογικής και πολιτιστικής του αξίας, εντασσόμενο σε έναν κατάλογο τοποθεσιών που φωτίζουν κρίσιμες πτυχές της ανθρώπινης ιστορίας.

Ανακαλύφθηκε το 1907 από τον λοχαγό Α. Γκόραμ του 2ου Τάγματος Royal Munster Fusiliers, κατά τη διάρκεια εργασιών στον βράχο του Γιβραλτάρ. Παρέμεινε για δεκαετίες εκτός συστηματικής έρευνας, έως ότου ανακαλύφθηκε ξανά το 1940, ενώ οι οργανωμένες ανασκαφές ξεκίνησαν περίπου 40 χρόνια αργότερα.

Μαζί με τα Vanguard Cave, Hyaena Cave και Bennett’s Cave, το Σπήλαιο Γκόραμ αποτελεί μέρος ενός μοναδικού συμπλέγματος σπηλαίων, που προσφέρει πολύτιμα στοιχεία για τον τρόπο ζωής των Νεάντερταλ και τη σχέση τους με το φυσικό περιβάλλον.

Τα ευρήματα που αποκαλύπτουν πολιτισμό

Οι Νεάντερταλ φαίνεται πως κατοίκησαν την περιοχή για περίπου 100.000 χρόνια. Η UNESCO επισημαίνει ότι ο χώρος αποτελεί «εξαιρετική μαρτυρία των πολιτιστικών παραδόσεων των Νεάντερταλ», όπως το κυνήγι πτηνών και θαλάσσιων ζώων, η χρήση φτερών για διακόσμηση και η παρουσία αφηρημένων χαραγμάτων στον βράχο.

Στις ανασκαφές έχουν εντοπιστεί κάρβουνα, οστά και λίθινα εργαλεία, ενώ ιδιαίτερη σημασία έχει η ανακάλυψη, το 2012, ενός αφηρημένου χαράγματος κάτω από στρώματα ιζημάτων ηλικίας 39.000 ετών, το οποίο έχει χαρακτηριστεί ως το αρχαιότερο αφηρημένο έργο τέχνης στον κόσμο — εύρημα που ενισχύει τη συζήτηση γύρω από τις πρώιμες μορφές ανθρώπινης δημιουργικότητας.

«Πόσες φορές στη ζωή μπορείς να ανακαλύψεις κάτι που δεν έχει αγγίξει κανείς εδώ και 40.000 χρόνια; Μάλλον μόνο μία φορά», δήλωσε ο Κλάιβ Φίνλεϊσον, διευθυντής και επικεφαλής επιστήμονας του Εθνικού Μουσείου του Γιβραλτάρ.