Η αταξία (disorder) δημιουργεί περιβάλλον ανομίας

Πριν από λίγες μέρες ένα βίντεο έδειχνε την ακαταστασία, την εγκατάλειψη και την αδιαφορία του Δήμου Λευκωσίας για την περιοχή των ενετικών τειχών της Λευκωσίας γύρω από την Πύλη Αμμοχώστου, το σημαντικότερο αξιοθέατο της πρωτεύουσας της Κύπρου.

Σκουπίδια, βανδαλισμοί πινακίδων, καλάθων, τοίχων, των ίδιων των τειχών στον περιβάλλοντα χώρο ενός μνημείου που όποιαδήποτε άλλη Τοπική Αρχή (και βέβαια το ίδιο το Κράτος) θα πρόσεχε σαν τα μάτια της, ή καλύτερα σαν το σπίτι της.

Τα τείχη της Λευκωσίας δυστυχώς δεν εξαιρούνται από την αντιμετώπιση του Δήμου Λευκωσίας (τη διαχρονική απαξίωση) προς τις υποβαθμισμένες περιοχές του Δήμου Λευκωσίας, κυρίως το Καϊμακλί και την Παλλουριώτισσα, που συνορεύουν με το 500 και πλέον χρόνων μνημείο.

Γιατί φέρει την περισσότερη ευθύνη η Τοπική Αρχή και πολύ λιγότερη το Κράτος για αυτή την εικόνα, εξηγει ένα επιστημονικό πείραμα, που δεν αφήνει περιθώρια αμφισβήτησης και δικαιολογιών από δημάρχους και υπουργούς Εσωτερικών, Παιδείας, και τώρα Υφυπουργούς Πολιτισμού, το Τμήμα Αρχαιοτήτων κλπ.

πολύ γνωστό κοινωνικό πείραμα του Philip Zimbardo, το οποίο έγινε το 1969 και συχνά θεωρείται η έμπνευση για τη θεωρία των “Broken Windows” (Θεωρία των Σπασμένων Παραθύρων). Ας δούμε αναλυτικά τι έγινε και τι σημαίνει:

Το πείραμα του Zimbardo (1969)

Ο Zimbardo, καθηγητής ψυχολογίας στο Stanford, ήθελε να μελετήσει πώς το περιβάλλον επηρεάζει την ανθρώπινη συμπεριφορά — ειδικά την αντικοινωνική ή εγκληματική δράση.

Έτσι, τοποθέτησε δύο ίδια αυτοκίνητα (χωρίς πινακίδες, με ανοιχτές πόρτες και καπό):

Το ένα στη φτωχότερη και πιο εγκληματική περιοχή του Bronx, Νέα Υόρκη (σαν να λέμε Καΐμακλί).
Το άλλο στη πλούσια, ήσυχη περιοχή του Palo Alto, Καλιφόρνια όπου βρίσκεται και το Stanford (Σαν να λέμε Μακεδονίτισσα).

Τι συνέβη

Στο Bronx, μέσα σε λίγες ώρες, το αυτοκίνητο λεηλατήθηκε: αφαιρέθηκαν εξαρτήματα, έσπασαν τζάμια, γράφτηκαν graffiti.
Στο Palo Alto, το αυτοκίνητο έμεινε ανέπαφο για σχεδόν μια εβδομάδα.

Για να δει τι θα γινόταν, ο Zimbardo έσπασε ο ίδιος ένα παράθυρο του αυτοκινήτου στο Palo Alto.
Αμέσως μετά, οι περαστικοί άρχισαν να συμμετέχουν στη φθορά — και σύντομα το αυτοκίνητο καταστράφηκε, όπως στο Bronx.

Το συμπέρασμα

Το πείραμα έδειξε ότι:

Η αταξία (disorder) δημιουργεί περιβάλλον ανομίας.
Ένα σπασμένο παράθυρο ή σημάδι εγκατάλειψης δίνει το μήνυμα ότι “κανείς δεν νοιάζεται” → οπότε οι κανόνες δεν ισχύουν.
Η αντικοινωνική συμπεριφορά μπορεί να εμφανιστεί παντού, όχι μόνο σε “κακές” γειτονιές.

Από εκεί γεννήθηκε:

Η Θεωρία των Σπασμένων Παραθύρων (Broken Windows Theory) των James Q. Wilson και George L. Kelling (1982).
Αυτή η θεωρία έγινε πολύ επιδραστική στις αστυνομικές τακτικές των ΗΠΑ τη δεκαετία του 1990, ειδικά στη Νέα Υόρκη, υπό τον δήμαρχο Rudy Giuliani και τον αστυνομικό διευθυντή William Bratton.

Η ιδέα ήταν:

Αν αντιμετωπίσεις έγκαιρα τις μικρές παραβάσεις (βανδαλισμούς, ακαταστασία, graffiti), μειώνεις και τα σοβαρότερα εγκλήματα.

Κριτική

Αν και το πείραμα είναι εμβληματικό, έχει δεχτεί έντονη κριτική:

Δεν έγινε με επιστημονικά αυστηρές συνθήκες (δεν υπήρχε έλεγχος μεταβλητών).
Κάποιοι λένε ότι ενίσχυσε στερεότυπα για φτωχές ή “επικίνδυνες” γειτονιές.
Οι πολιτικές “μηδενικής ανοχής” που βασίστηκαν στη θεωρία συχνά οδήγησαν σε υπερβολική αστυνόμευση και ανισότητες.

Πηγές

Zimbardo, P. G. (1969). The Human Choice: Individuation, Reason, and Order versus Deindividuation, Impulse, and Chaos.
Wilson, J. Q., & Kelling, G. L. (1982). Broken Windows. The Atlantic.
Bratton, W. (1998). Turnaround: How America’s Top Cop Reversed the Crime Epidemic.