Γιατί η Κύπρος είναι γεμάτη ερειπωμένα κτήρια;

Σημαντικό μέρος του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος στην Κύπρο παραμένει ανεκμετάλλευτο, την ώρα που το στεγαστικό πρόβλημα οξύνεται, τα ενοίκια κινούνται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα και η συζήτηση για βιώσιμη ανάπτυξη παραμένει σε μεγάλο βαθμό θεωρητική. Παρά τις σαφείς κατευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης για επανάχρηση και ανακαινίσεις, χιλιάδες ακίνητα παραμένουν εκτός αγοράς.

Το βασικό ερώτημα που τίθεται είναι γιατί αυτά τα κτίρια δεν επανεντάσσονται στην αγορά και τι αποτρέπει τους ιδιοκτήτες από το να τα ανακαινίσουν, επιλέγοντας συχνά την κατεδάφιση αντί της επανάχρησης.

Το θέμα συζητήθηκε στην εκπομπή «Μεσημέρι και Κάτι» του ΣΙΓΜΑ, με τη συμμετοχή της αρχιτέκτονα και ερευνήτριας Δρ Έλενας Λυμπουρή – Κοζάκου και του Προέδρου του Συνδέσμου Επιστημόνων Εκτιμητών Ακινήτων, Πόλυ Κουρουσίδη, οι οποίοι σκιαγράφησαν την ευρωπαϊκή εικόνα αλλά και τα δομικά εμπόδια της κυπριακής αγοράς ακινήτων.

---

Πίεση από την ΕΕ για ανακαινίσεις – Πού βρίσκεται η Κύπρος

Όπως εξήγησε η Δρ Λυμπουρή, ο κατασκευαστικός τομέας συγκαταλέγεται στους πιο ενεργοβόρους, καθώς ευθύνεται για πάνω από το ένα τρίτο των ενεργειακών εκπομπών. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της ΕΕ, το 85%–90% των κτιρίων που υπάρχουν σήμερα θα εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται μέχρι το 2050.

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και το ευρωπαϊκό πρόγραμμα Renovate, που εξαγγέλθηκε το 2020, με στόχο την ανακαίνιση και επανάχρηση έως και 35 εκατομμυρίων κτιρίων σε ολόκληρη την Ευρώπη, δημιουργώντας παράλληλα χιλιάδες πράσινες θέσεις εργασίας.

Στην Κύπρο, ωστόσο, οι επιδόσεις κρίνονται απογοητευτικές. Για την περίοδο 2026–2031 έχει τεθεί στόχος επανάχρησης 3.365 κτιρίων, την ώρα που το σχέδιο «Ανακαινίζω – Ενοικιάζω» κατέγραψε μόλις 63 αιτήσεις και 38 εγκρίσεις στον πρώτο κύκλο εφαρμογής του.

---

«Είμαστε πολύ πίσω» – Χωρίς στρατηγική για το κτιριακό απόθεμα

Η Δρ Λυμπουρή χαρακτήρισε την υφιστάμενη κατάσταση ενδεικτική της απόστασης μεταξύ στόχων και πραγματικότητας. Όπως τόνισε, πριν τεθούν αριθμητικοί στόχοι, απαιτείται ουσιαστική καταγραφή και αξιολόγηση του κτιριακού αποθέματος της χώρας και ξεκάθαρη στρατηγική αξιοποίησής του.

Παράλληλα, ανέδειξε την ανάγκη για εναλλακτικές μορφές στέγασης, πέραν των φοιτητικών εστιών, όπως κατοικίες για άτομα τρίτης ηλικίας — ένας τομέας σχεδόν ανύπαρκτος στην Κύπρο, παρά τη γήρανση του πληθυσμού.

---

Γραφειοκρατία και πολεοδομικά εμπόδια στην επανάχρηση

Από την πλευρά του, ο Πόλυς Κουρουσίδης υπογράμμισε ότι η επανάχρηση κτιρίων έχει σαφή περιβαλλοντικά, οικονομικά και πολεοδομικά οφέλη. «Το πιο πράσινο κτίριο είναι το υφιστάμενο κτίριο», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ωστόσο, στην Κύπρο, η αλλαγή χρήσης ενός ακινήτου συναντά σημαντικά γραφειοκρατικά εμπόδια, όπως αυστηρές απαιτήσεις για χώρους στάθμευσης όταν γραφεία μετατρέπονται σε κατοικίες, χωρίς δυνατότητα εξαγοράς, καθιστώντας πολλές ανακαινίσεις μη βιώσιμες.

---

Έλλειψη κινήτρων και οικονομικό αδιέξοδο για τους ιδιοκτήτες

Ο Πρόεδρος του Συνδέσμου Επιστημόνων Εκτιμητών Ακινήτων διερωτήθηκε κατά πόσο είναι ρεαλιστικός ο στόχος χιλιάδων ανακαινίσεων, όταν απουσιάζουν ουσιαστικά οικονομικά και φορολογικά κίνητρα. Σε πολλές περιπτώσεις, η κατεδάφιση και η ανέγερση νέας ανάπτυξης αποδεικνύεται πιο συμφέρουσα, ειδικά σε οικόπεδα με υψηλό συντελεστή δόμησης.

Μεταξύ των εισηγήσεων περιλαμβάνονται φορολογικές ελαφρύνσεις για το κόστος ανακαίνισης, πολεοδομικές διευκολύνσεις και επέκταση της πρακτικής αξιοποίησης του ανεξάντλητου συντελεστή, που σήμερα εφαρμόζεται κυρίως στα διατηρητέα.

---

Στεγαστικό, ενοίκια και απώλεια αρχιτεκτονικής ταυτότητας

Η επανάχρηση κτιρίων συνδέεται άμεσα με την αύξηση της προσφοράς κατοικιών και τη συγκράτηση των ενοικίων, όπως δείχνουν διεθνή παραδείγματα. Παράλληλα, συμβάλλει στη διατήρηση της αρχιτεκτονικής και πολιτιστικής ταυτότητας, η οποία στην Κύπρο απειλείται, με κτίρια της περιόδου του Μοντερνισμού να κατεδαφίζονται ως «οικονομικά ασύμφορα».

Την ώρα που οι νεότερες γενιές αναζητούν κατοικία κοντά στα αστικά κέντρα, το ερώτημα παραμένει ανοικτό: θα αξιοποιήσει η Κύπρος το υφιστάμενο κτιριακό της απόθεμα ή θα συνεχίσει να χάνει μια κρίσιμη ευκαιρία για βιώσιμη ανάπτυξη και κοινωνική συνοχή;

Πηγή