Γιώργου Βασιλείου, λεπτομέρειες ζωής

Του Παύλου Παύλου

Τιμώντας τη μνήμη του τρίτου προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Γιώργου Βασιλείου, παραθέτω μερικές πληροφορίες για τη ζωή, τη δράση και την προσφορά του, όχι τόσο γνωστές στο ευρύ κοινό. Είχα τη χαρά να γνωρίσω και να συνεργαστώ με διάφορους τρόπους μαζί του και να διαπιστώσω κάποια από τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του που ξεχώριζαν.

Ο Γιώργος Βασιλείου ήταν ένας εκ των βασικών συνεργατών μου στην εβδομαδιαία τηλεοπτική εκπομπή του ΡΙΚ «ΠΑΝΟΡΑΜΑ» (δεκαετίες 1970-1980, απ’ όπου και η φωτογραφία), της οποίας ήμουν παραγωγός, δηλαδή είχα την ευθύνη καταρτισμού του θεματολογίου, επιλογής συνεργατών και σκηνοθετικής επιμέλειας. Στη σύνθεση της ομάδας περιλαμβάνονταν εκλεκτοί δημοσιογράφοι και επιστήμονες αναλυτές, μεταξύ των οποίων οι: Χριστάκης Κατσαμπάς, Άλεξ Ευθυβούλου, Ανδρέας Χατζήπαπας, Ιάκωβος Τενεδιός, Δημήτρης Ανδρέου, Μιχάλης Ατταλίδης, Ανδρέας Αχιλλίδης, Άγγελος Γαβριήλ, Θέμης Θεμιστοκλέους, Γιάννης Καρεκλάς. Ο Γιώργος Βασιλείου, με σημαντικές σπουδές στα Οικονομικά και ευρύτητα γνώσεων, ήταν ο τακτικός μας συνεργάτης για να αναλύει με απλό και κατανοητό τρόπο όλα όσα αφορούσαν τις οικονομικές εξελίξεις και προοπτικές στην Κύπρο και στον κόσμο. Ήταν μία πρωτοτυπία για την εποχή, καθώς για πρώτη φορά από την τηλεόραση του ΡΙΚ (μονοπώλιο τότε), γινόντουσαν αναλύσεις, κυρίως επί διεθνών θεμάτων, οικονομικών, κοινωνικών και άλλων. Μικρή αλλά αξιοσημείωτη λεπτομέρεια, ο Γιώργος Βασιλείου ζήτησε, η αμοιβή του για τη  συνεργασία στην εκπομπή να διατίθεται κατ’ επιλογή του ΡΙΚ σε φιλανθρωπικό ίδρυμα.  

Ο Γιώργος Βασιλείου είχε το χάρισμα του λόγου και ήταν πολύ επικοινωνιακός, στοιχείο που συνέβαλε αποφασιστικά και στην εκλογή του στην προεδρία της Κυπριακής Δημοκρατίας. Πολύ απλός και ανθρώπινος στις διαπροσωπικές του σχέσεις, κάτι που διατήρησε και με την επίσημη ιδιότητα τού ΠτΔ. Ως υποψήφιος πρόεδρος έμεινε γνωστός για την καππακωτή, τη θερμή, δηλαδή, χειραψία του με όλο τον κόσμο και ιδίως με τους απλούς ανθρώπους. Ο Γιώργος Βασιλείου ήταν, άλλωστε, άριστος γνώστης του κεφαλαίου Επικοινωνία και ο πατέρας των ερευνών αγοράς στην Κύπρο, με το ΚΕΜΑ, στο οποίο πήραν το βάπτισμα και ειδικεύθηκαν πολλοί γνωστοί μετέπειτα ερευνητές και δημοσκόποι.

Ο Γιώργος Βασιλείου θα πρέπει να χαρακτηριστεί φαινόμενο στην πολιτική ζωή της Κύπρου. Ήταν γόνος οικογένειας με πολιτική και αγωνιστική δράση, με πατέρα τον οφθαλμίατρο Βάσο Βασιλείου και μητέρα την οδοντίατρο Φωφώ, θυγατέρα του γνωστού ζωγράφου και αγιογράφου Όθωνα Γιαβόπουλου, με καταγωγή από τη Βυτίνα Πελοποννήσου. Αδελφή του ήταν η σπουδαία ηθοποιός και σκηνοθέτις Μόνικα Βασιλείου. Οι γονείς του είχαν ενταχθεί στις τάξεις του Ε.Α.Μ. και στη συνέχεια του Δημοκρατικού Στρατού, στον ελληνικό Εμφύλιο. Μαζί με τα παιδιά τους και με χιλιάδες άλλους κατέληξαν πολιτικοί πρόσφυγες στις χώρες του πρώην Ανατολικού Συνασπισμού. Με σπουδές στα οικονομικά και στα θέματα μάρκετινγκ, κοσμοπολίτης και πολύγλωσσος, ο Γιώργος Βασιλείου διακρίθηκε ως οικονομολόγος και επιχειρηματίας παρά ως πολιτικός.

Το πείραγμα του Χριστάκη Κατσαμπά

Έχει ενδιαφέρον να αφηγηθώ ένα ωραίο στιγμιότυπο από την εκπομπή ΠΑΝΟΡΑΜΑ. Σε ένα διάλειμμα, συζητούσαμε μεγαλοφώνως με τον Κατσαμπά και τον Άλεξ πώς να προσεγγίσουμε ένα σοβαρό θέμα σχετικό με το Κυπριακό, όταν ο Βασιλείου μπήκε στη συζήτηση λέγοντας «να σας πω κι εγώ τη γνώμη μου;», οπότε ο Κατσαμπάς, χιουμορίστας και ωραίος πλακατζής, του απάντησε «όχι, Γιώργο μου, εσύ μείνε στα οικονομικά σου, δεν καταλάβεις που πολιτική». Τελικά, καταλάβαινε και πολύ μάλιστα, αφού αναγνωρίζεται ως ένας πολύ καλός και επιτυχημένος πρόεδρος και πολιτικός (statesman).  

Στον δρόμο για την προεδρία

Ο Γιώργος Βασιλείου διέγνωσε εγκαίρως, από τα τέλη του 1986, μία κόπωση που επήλθε στο εκλογικό σώμα της Κύπρου και την επιθυμία του λαού για αλλαγή. Σ’ αυτό συνέτειναν αναμφίβολα οι έρευνες των τάσεων της κοινής γνώμης, φρούτο άγνωστο για τους πολλούς τότε, αλλά πολύ οικείο για τον ίδιο, όπως προαναφέρθηκε.

Σε αντίθεση, λοιπόν, με όλους τους παραδοσιακούς πολιτικούς τού τόπου που προέρχονταν από τη γενιά του 1950 και το περιβάλλον του Μακαρίου, ο Γιώργος Βασιλείου εμφανίστηκε ως μία ανανεωτική δύναμη, με άλλο ύφος και διαφορετική πολιτική συμπεριφορά. Είχε προηγηθεί η περίοδος κρίσης στα πολιτικά πράγματα της Κύπρου με τις συγκρούσεις του προέδρου Σπύρου Κυπριανού με το ΑΚΕΛ και τον Δημοκρατικό Συναγερμό. Παράλληλα, το Κυπριακό είχε περιέλθει σε ένα παρατεταμένο τέλμα, με πολλούς στην Κύπρο και στο εξωτερικό να καταλογίζουν ευθύνες για το αδιέξοδο, όχι μόνο στην Τουρκία και στον Ντενκτάς αλλά και στην ελληνοκυπριακή πλευρά.

Λίγο πριν από τις εκλογές του 1988, λόγω εργατικής διαφοράς, το ΡΙΚ παρέμενε κλειστό για μεγάλη περίοδο. Μία αντιπροσωπεία αξιωματούχων των δύο συντεχνιών του ΡΙΚ, ΕΥΡΙΚ και ΣΥΤΥΡΙΚ (εγώ ήμουν Γ.Γ. της ΕΥΡΙΚ), συναντήσαμε τον Γιώργο Βασιλείου στο ΚΕΜΑ. Θυμούμαι την απόλυτη σιγουριά του ότι θα εκλεγόταν, όταν σε κάποια στιγμή μάς είπε «δεν μιλάτε με τον υποψήφιο αλλά με τον επόμενο πρόεδρο της δημοκρατίας». Σιγουριά που προφανώς προερχόταν και από τις δημοσκοπήσεις που διενεργούσε. Βέβαια, στην επόμενη εκλογική αναμέτρηση το 1993, με αντίπαλο τον Γλαύκο Κληρίδη, η ίδια υπερβολική σιγουριά για επανεκλογή απέβη αρνητικά καθοριστική, αναδεικνύοντας και μία από τις αδυναμίες του. Πολλοί του καταλογίζουν και λάθη χειρισμών-τακτικής και στοιχεία αλαζονείας, που του στοίχισαν τη μη αναμενόμενη ήττα στις εκλογές, αφού στον πρώτο γύρο είχε ξεπεράσει το 44%.

Νέος αέρας με την εκλογή Βασιλείου

Όταν εξελέγη πρόεδρος τον Φεβρουάριο του 1988, τον είχα συνοδεύσει με συνεργείο του ΡΙΚ στα ταξίδια σε Αθήνα, Λονδίνο, Γενεύη, Νέα Υόρκη, Κουάλα Λουμπούρ (για Διάσκεψη Κορυφής της Κοινοπολιτείας), Σιγκαπούρη και Αυστραλία. Διαπίστωσα πόσο γρήγορα είχε προσαρμοστεί στα υψηλά του καθήκοντα. Έλεγε επίσης ότι δεν έπρεπε να είμαστε μονοθεματικοί, δηλαδή να αναφερόμαστε μόνο στο Κυπριακό, γι’ αυτό φρόντιζε να πηγαίνει ενημερωμένος στις συναντήσεις του και, κατά κανόνα, έθιγε πρώτα προβλήματα που αντιμετώπιζαν οι χώρες που επισκεπτόταν. Εργασιομανής καθώς ήταν, δεν άφηνε λεπτό να πάει χαμένο. Ζητούσε από τις πρεσβείες και συνεργάτες του να προσθέτουν περισσότερες συναντήσεις, ακόμη και σε θεωρούμενες άβολες ώρες.

Αναφορικά με την αξιολόγηση της προσφοράς τού, πρώην πλέον ΠτΔ, μίλησαν ήδη πολλοί. Προσωπικά, μετά λόγου γνώσεως, θα αναφερθώ στη μεγάλη συμβολή του Γιώργου Βασιλείου στον τομέα της Επικοινωνίας, των ΜΜΕ και της ελεύθερης ενημέρωσης των πολιτών. Ακόμη και οι πολιτικοί του αντίπαλοι αναγνωρίζουν ότι η προεδρία Βασιλείου έφερε πολλές θετικές αλλαγές στην πολιτική κουλτούρα και συμπεριφορά των Κυπρίων.

Σε αντίθεση με το παρελθόν, στα διοικητικά συμβούλια ημικρατικών οργανισμών διορίστηκαν άτομα απ’ όλους τους κομματικούς και ιδεολογικούς χώρους. Στο ΡΙΚ διαφοροποιήθηκε και ο τρόπος προβολής της κυβέρνησης και τα δελτία ειδήσεων άρχισαν δειλά-δειλά να αποβάλλουν τον αρχοκεντρικό χαρακτήρα τους και να γίνονται πιο ανθρωποκεντρικά. Με δική του οδηγία και απαίτηση, δεν τρέχαμε κάθε τρεις και λίγο στο αεροδρόμιο να καλύπτουμε, χωρίς στοιχείο είδησης, τις αφίξεις και αναχωρήσεις του, ούτε να αρχίζουμε με το μέχρι τότε καθιερωμένο «Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας…». Στο δεύτερο μισό της προεδρίας του σημειώθηκε και η λειτουργία της ιδιωτικής ραδιοφωνίας και τηλεόρασης, που άλλαξε όλα τα δεδομένα.

Το νέο κλίμα έφερε κοσμογονικές αλλαγές και στο ΡΙΚ με μέλη στο διοικητικό συμβούλιο ικανούς και προοδευτικούς ανθρώπους από διάφορους κομματικούς και ιδεολογικούς χώρους. Στήθηκε σε σύντομο χρόνο του Τρίτο πρόγραμμα, το οποίο στελεχώθηκε με πολλούς συνεργάτες και λειτούργησε χωρίς τον ασφυκτικό διευθυντικό έλεγχο, όπως μέχρι τότε. Αργότερα λειτούργησε και το δεύτερο τηλεοπτικό κανάλι.

Ο ίδιος αέρας αλλαγής ήταν αισθητός και λειτούργησε θετικά και σε όλο το εύρος της δημόσιας υπηρεσίας και γενικά της δημόσιας ζωής. Ο Γιώργος Βασιλείου μετέδωσε σε όλους το πνεύμα του τεχνοκράτη, που απαιτεί γρήγορες αποφάσεις και αποτέλεσμα, σε λιγότερο γραφειοκρατικό κρατικό σύστημα. Πέτυχε πολλά. Δεν πέτυχε όσα έπρεπε ή όσα επιθυμούσε και στόχευε. Η αίσθησή μου είναι ότι επέλεξε μία πιο «συναινετική» προσέγγιση για την αρχή, επιφυλασσόμενος για την απαραίτητη σύγκρουση με τα κατεστημένα στη δεύτερη πενταετία. Που δεν ήρθε ποτέ.

Αποχαιρετούμε τον Γιώργο Βασιλείου με εκτίμηση, σεβασμό και ευχαριστίες για όσα κατάφερε να επιτύχει και να προσφέρει στην Κύπρο.