Οι κασέτες του Κίσινγκερ (πολιτική ανάλυση)

Στα άδυτα των μυστικών ηχογραφήσεων των τηλεφωνικών του συνομιλίων – Μέρος πρώτο

Κείμενο: Παύλος Κ. Παύλου, δημοσιογράφος [pcpavlou@gmail.com]

Κυκλοφόρησε πρόσφατα από το Oxford University Press ένα βιβλίο που θα συζητηθεί και θα αποτελέσει πηγή για άλλα βιβλία, άρθρα, αναλύσεις και έρευνες σε πολλές χώρες. Κι αυτό γιατί περιλαμβάνει απομαγνητοφώνηση τηλεφωνικών συνομιλιών του Χένρι Κίσινγκερ, που ο ίδιος ηχογραφούσε μυστικά. Έτσι έρχονται στο φως αποκαλυπτικές πληροφορίες που σχετίζονται με σημαντικά ιστορικά γεγονότα, τα οποία διαδραματίστηκαν στη διάρκεια της θητείας του 37^ου προέδρου των ΗΠΑ Ρίτσαρντ Νίξον (1969-1974), του πρώτου Αμερικανού προέδρου που παραιτήθηκε από το αξίωμά του, εξαιτίας του γνωστού σκανδάλου Γουότεργκεϊτ.

Νοουμένου ότι ο πανίσχυρος τότε υπουργός Εξωτερικών, με κεντρικό ρόλο (επικεφαλής ουσιαστικά) στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ,  διαδραμάτισε πρωταγωνιστικό ρόλο στα δραματικά γεγονότα στην Κύπρο το 1974 με το πραξικόπημα και την εισβολή, το προτελευταίο κεφάλαιο (αρ. 31) του βιβλίου αποκτά ξεχωριστή σημασία για μας, καθώς περιλαμβάνει υποκλοπές συνομιλιών για το πραξικόπημα, τη διαφυγή του Μακαρίου, την «προεδρία» Σαμψών, τη λύση Κληρίδη, την αποτροπή ελληνοτουρκικού πολέμου, την αποστολή Σίσκο και τις παρεμβάσεις τού Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Το βιβλίο υπογράφει ο Tom Wells, συγγραφέας άλλων τριών βιβλίων. Απέκτησε διδακτορικό στην κοινωνιολογία από το πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ.  Έχει λάβει υποτροφίες και επιχορηγήσεις από διάφορα αμερικανικά ιδρύματα και πανεπιστήμια. Ζει στο Νέο Μεξικό. Στην εκτενή εισαγωγή τού βιβλίου του αναφέρεται στον τρόπο που εξασφάλισε και μελέτησε 20 χιλιάδες σελίδες, για πέραν των 15 χιλιάδων τηλεφωνικών συνομιλιών του Κίσινγκερ, που ο ίδιος ηχογραφούσε κρυφά.

Μία από τις πιο επιδραστικές προσωπικότητες και διαμορφωτές στην ιστορία της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής χαρακτηρίζει τον Κίσινγκερ ο συγγραφέας. Δεν αποκρύβει τις ικανότητες και την ευφυία του, ούτε τις επιτυχίες του, αποκαλύπτει, όμως, ταυτόχρονα σκοτεινές πτυχές της προσωπικότητάς του και αποδομεί τον μύθο του περί «μάγου της διπλωματίας». Σημειώνει, μεταξύ άλλων: «Ο Χένρι Κίσινγκερ είναι μία από τις πιο πολωτικές φιγούρες στην αμερικανική ιστορία. Θεωρείται από πολλούς ως δεξιοτέχνης στην τέχνη της διπλωματίας και της ρεάλ πολιτίκ. Οι επικριτές του τον καταδικάζουν για διάπραξη εγκλημάτων πολέμου στον πόλεμο του Βιετνάμ, στη γενοκτονία στο Ανατολικό Πακιστάν, την υπονόμευση και ανατροπή του προέδρου της Χιλής Σαλβαδόρ Αλιέντε και υποστήριξη των δολοφονιών της δικτατορίας Πινοσέτ.

Το κίνητρο Κίσινγκερ πίσω από τις μαγνητοφωνήσεις

Γιατί, όμως, ο πολύς Κίσινγκερ έφτασε στο σημείο να παρανομεί, να υποκλέπτει και να μαγνητοφωνεί τις τηλεφωνικές συνομιλίες του, που δεν προορίζονταν για δημόσια χρήση ή έλεγχο, αλλά μόνο για δική του και για να έχει ο ίδιος τον έλεγχο; Ο Κίσινγκερ, μαρτυρούν στενοί συνεργάτες του, ήταν άτομο ατημέλητο ως προς την άσκηση της καθημέραν εργασίας του και αποδίδουν σ’ αυτήν την πτυχή του χαρακτήρα του το γεγονός ότι ηχογραφούσε τις τηλεφωνικές του συνομιλίες. Ίσως και για τα απομνημονεύματά του, αν και το αρνήθηκε.

Παρατηρεί ο συγγραφέας: «Πιθανότατα είχε στο μυαλό του να χειριστεί τις απομαγνητοφωνήσεις, αν χρειαζόταν, εναντίον αντιπάλων του, ή να καλύψει τον εαυτό του. Τελικά, προσθέτουμε κι εμείς ενθυμούμενοι το «ουδέν κακόν αμιγές καλού», η αμετροεπής και ακραία συχνά συμπεριφορά του, σε συνδυασμό με τη δίψα του για εξουσιαστική ισχύ, τον οδήγησαν στην παράνομη ενέργειά του, η οποία αποκαλυπτόμενη τώρα φέρνει στο φως κρυφές, πικρές και οδυνηρές αλήθειες που καθόρισαν την τύχη χωρών, λαών και ανθρώπων. Μεταξύ των οποίων η Κύπρος και εμείς.

Πώς έστησε το δικό του σύστημα παρακολούθησης

Αρχικά, ο Κίσινγκερ διέταξε γραμματείς και βοηθούς του να ακούνε τις τηλεφωνικές του συνομιλίες και να κρατούν σημειώσεις. Στη συνέχεια εγκατέστησε συσκευή και ζήτησε να καταγράφονται πλήρως όλες οι συνομιλίες του και μάλιστα σε υψηλή ποιότητα. Οι γραμματείς του έμεναν συχνά μέχρι αργά το βράδυ για να μεταγράφουν αυτολεξεί τις ηχογραφήσεις. Μετά τη μεταγραφή σε χαρτί, οι κασέτες καταστρέφονταν αμέσως.

Ενώ είχε επίγνωση ότι παρανομούσε, δεν έδειξε ιδιαίτερη φροντίδα να το κρατήσει μυστικό μόνο για τον εαυτό του. Δεν κρυβόταν, μάλιστα, από τους βοηθούς του, όταν με διάφορες εκφράσεις του προσώπου και χειρονομίες κορόιδευε συνομιλητές του. Ο πρόεδρος Νίξον, ως πρωτομάστορας στις υποκλοπές, γνώριζε ότι ο Κίσινγκερ κρατούσε αρχείο των συνομιλιών τους. Αξιωματούχοι επίσης στην κυβέρνηση το υποπτεύθηκαν, με αποτέλεσμα να είναι πολύ προσεκτικοί στις τηλεφωνικές τους συνδιαλέξεις μαζί του. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Τζορτζ Σουλτς, μέλους του υπουργικού συμβουλίου τού Νίξον και αργότερα υπουργού Εξωτερικών στην κυβέρνηση Ρέιγκαν, ο οποίος ξαφνιάστηκε όταν ένας βοηθός τού Κίσινγκερ τού ανέφερε λεπτομέρειες για μια τηλεφωνική συνομιλία που είχε μαζί του νωρίτερα εκείνη την ημέρα. Όταν οι άνθρωποι με τους οποίους μιλούσε ο Κίσινγκερ έθεταν την πιθανότητα να παρακολουθούνταν ή να καταγράφονταν, ο Κίσινγκερ δεν δίσταζε να αρνείται λέγοντας ψέματα. Αυτό, μαρτυρούν όσοι τον γνώρισαν, ήταν στοιχείο σύμφυτο της προσωπικότητας και του χαρακτήρα του.

Μιλούσε τακτικά και με δημοσιογράφους

Ο Τομ Ουέλς αναφέρεται και στη σχέση τού Κίσινγκερ με δημοσιογράφους και όχι μόνο. «Περνούσε περισσότερο χρόνο στο τηλέφωνο με τους δημοσιογράφους παρά με την υπόλοιπη κυβέρνηση», δήλωσε ο Ρότζερ Μόρις, μέλος του προσωπικού τού Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, για να προσθέσει: «Αποπλανούσε και χειραγωγούσε δημοσιογράφους, που τον σέβονταν σε μεγάλο βαθμό. Πολλοί ζητούσαν καθοδήγηση από αυτόν. Αισθάνονταν ευγνώμονες για την πρόσβαση που τους πρόσφερε κι αυτό ήταν εργαλείο στα χέρια του για την αποπλάνησή τους. Γινόντουσαν αγωγοί για τις απόψεις και τις ατζέντες του».

Ο Κίσινγκερ είχε βέβαια πληθώρα συνομιλιών με ξένους ηγέτες και ομολόγους του, πρέσβεις, μέλη του Κογκρέσου και εξέχοντες επιχειρηματίες, τους οποίους περιφρονούσε και έλεγε ότι «είναι πιστοποιημένοι ηλίθιοι». Οι τηλεφωνικές του συνομιλίες, γράφει ο Ουέλς, προσφέρουν «ένα πλούσιο και σαρωτικό πορτρέτο για τους ανθρώπους της εποχής του, μία διαφορετική εικόνα ιστορίας. Άλλοτε οικείες, συχνά εκτός πλαισίου. Αιχμαλωτίζουν ωμές λέξεις, ύβρεις και δολοπλοκίες. Παρουσιάζουν έναν Κίσινγκερ να “γαβγίζει” εντολές. Άλλες φορές εμφανίζεται αξιοσημείωτα ατάραχος, με τη δική του αίσθηση του χιούμορ, κι έπειτα ταραγμένος, εξοργισμένος, με χλευαστικά ή σαρκαστικά σχόλια».

Ποια περίοδο και ποια γεγονότα καλύπτουν

Ο Κίσινγκερ άρχισε να κρατά αρχεία των τηλεφωνικών του συνομιλιών, τον Ιανουάριο του 1969, δύο χρόνια προτού εγκατασταθεί το σύστημα μαγνητοσκόπησης τού Νίξον. Ενώ χρονικά εκτείνονται και στην περίοδο της προεδρίας Φορντ, στο βιβλίο περιλαμβάνονται μόνο απομαγνητοφωνημένες συνομιλίες της περιόδου Νίξον. Καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα γεγονότων και θεμάτων. Περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τον πόλεμο του Βιετνάμ, την εισβολή των ΗΠΑ στην Καμπότζη, βάναυσες, καταστροφικές εκστρατείες και φονικούς βομβαρδισμούς τών ΗΠΑ κατά χωρών, και την αποτρόπαια σφαγή στο  χωριό Μι Λάι του Βιετνάμ.

Κάτι ακόμη που παραπέμπει σε όσα και σήμερα παρακολουθούμε: Σχετίζεται με την  «απογοήτευση» του  Κίσινγκερ με τους Ισραηλινούς, τα ασταμάτητα αιτήματά τους, την ακαμψία τους στις ειρηνευτικές συνομιλίες, την επιθετικότητα και την τάση να καταλαμβάνουν περισσότερα εδάφη. Για τα οποία λίγα μπορούσε να πράξει, εξαιτίας  της «αδυσώπητης» ισχύος του εβραϊκού λόμπι.

Για τα γεγονότα στην Κύπρο, στην εισαγωγή του ο συγγραφέας υπενθυμίζει το γνωστό ότι  αντιτάχθηκε σφόδρα στην επιστροφή του έκπτωτου (sic) προέδρου της Κύπρου Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, την ανησυχία του για την επιρροή των κομμουνιστών στο νησί, το δίλημμα που αντιμετώπιζε σχετικά με το ποιον να στηρίξει στη θέση τού προέδρου, μετά την άμεση απομάκρυνση «εκείνου του τύπου» τού Σαμψών, που αποκάλεσε «νεκρή πάπια», και την ενδιάμεση λύση Κληρίδη, που του εισηγήθηκε ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών Τζέιμς Κάλαχαν. 

Πώς χειρίστηκε τις μυστικές ηχογραφήσεις

Το φθινόπωρο του 1976, ο Κίσινγκερ μετέφερε το αρχείο με τις συνομιλίες σε χώρο που ανήκε στον ρεπουμπλικανό  φίλο του Νέλσον Ροκφέλερ, γόνο της ομώνυμης ισχυρής επιχειρηματικής οικογένειας. Δεν ζήτησε έγκριση από κανένα. Δικός του  νομικός σύμβουλος έκρινε ότι οι τηλεφωνικές του μεταγραφές ήταν προσωπικά του έγγραφα.

Οι προσπάθειες ερευνητών να αποκτήσουν πρόσβαση στο αρχείο ήσαν συνεχείς. Ο Κίσινγκερ αντιμετώπισε τρεις αγωγές, αλλά βγήκε κερδισμένος στο δικαστήριο. Παρά ταύτα, η προσπάθεια δεν σταμάτησε. Αξίζει, εν προκειμένω, να θυμίσουμε ότι και δύο Κύπριοι δημοσιογράφοι, οι συνάδελφοι Κώστας Βενιζέλος και Μιχάλης Ιγνατίου, κατάφεραν με την έρευνά τους, που αποτυπώθηκε στο βιβλίο τους «Τα μυστικά αρχεία του Κίσινγκερ», να εξασφαλίσουν στοιχεία και να αναδείξουν τον αρνητικό ρόλο που διαδραμάτισε στα γεγονότα του 1974. Προηγουμένως, ο πολυπράγμων πανίσχυρος πολιτικός μπήκε στο στόχαστρο του ικανότατου Βρετανό-Αμερικανού δημοσιογράφου και  συγγραφέα, μακαριστού Κρίστοφερ Χίτσενς, στο βιβλίο του «Η δίκη του Χένρι Κίσινγκερ».

Διαπιστώσεις του συγγραφέα για τον καθοριστικό ρόλο Κίσινγκερ

Εισάγοντας το κεφάλαιο 31 (σελ. 559-581), το οποίο αναφέρεται στο Κυπριακό, ο Τομ Ουέλς σημειώνει ότι ο Κίσινγκερ είχε εκ των προτέρων γνώση του σχεδίου της Ελλάδας να ανατρέψει τον Μακάριο και αντιτάχθηκε στην απομάκρυνση των Ελλήνων αξιωματικών που έλεγχαν την Εθνική Φρουρά. Ανησυχούσε μήπως ο Αρχιεπίσκοπος στρεφόταν στη Σοβιετική Ένωση για να τον βοηθήσει να επιστρέψει στην εξουσία, προτάσσοντας το ότι αν το πετύχαινε, θα οδηγούσε τους κομμουνιστές να γίνουν «η κυρίαρχη δύναμη» στην Κύπρο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες απέφυγαν τη δημόσια υποστήριξη είτε στον Μακάριο είτε στον Σαμψών. Πρώτη και επείγουσα έγνοια  του ήταν να αποτρέψει πόλεμο Ελλάδας-Τουρκίας. Από τις απομαγνητοφωνήσεις προκύπτει καθαρά ότι αυτός ήταν που χειριζόταν την κατάσταση (ελάχιστα ο πρόεδρος Νίξον), παρουσιάζεται, μάλιστα, να προαναγγέλλει εξελίξεις πολύ προτού επισυμβούν!

Πρώτη γεύση αποκαλυπτικών συνομιλίων

Προτού παραθέσουμε μερικά από τα αποκαλυπτικά αποσπάσματα των τηλεφωνικών συνομιλιών του Κίσινγκερ στις κρίσιμες ώρες της κυπριακής τραγωδίας, κρίνουμε αναγκαίο να διευκρινίσουμε ότι, επειδή το αγγλικό κείμενο καταγράφει προφορικό λόγο στα Αγγλικά, δική μας προσπάθεια ήταν να το αποδώσουμε στα Ελληνικά, κατά τρόπο που να βγαίνει το νόημα, χωρίς αλλοίωση της ουσίας. Νοείται ότι οι ερευνητές θα πρέπει να ανατρέξουν και στο κείμενο του βιβλίου. Μερικές επεξηγηματικές παρεμβολές σε παρένθεση είναι του γράφοντος, για να βοηθήσουν τον αναγνώστη.

ΚΙΣΙΝΓΚΕΡ-ΑΝΑΤΟΛΙ ΝΤΟΜΠΡΙΝΙΝ, ΣΟΒΙΕΤΙΚΟΣ ΠΡΕΣΒΗΣ-15/7/1974, 05.30 μ.μ. (Ώρα ΗΠΑ)

Κ.- Μόλις λάβαμε μήνυμα από την Κύπρο ότι ο σύμβουλός σας ρώτησε τον Βρετανό Ύπατο Αρμοστή πώς θα ένιωθαν οι Βρετανοί για την επέμβαση σοβιετικών στρατευμάτων για την αποκατάσταση της τάξης.

Ντ. : Στρατεύματα; Αμφιβάλλω πολύ γι’ αυτό, μου ακούγεται απίστευτο.

Κ. : Και σε μένα. Αν σχεδιάζατε κάτι τέτοιο θα μας το έλεγες;

Ντ. : Ναι.

Κ. : Ξέρετε ότι δεν θα το ευνοούσαμε.

Ντ. : Το ξέρω. Τι γίνεται με τον Μακάριο;

Κ. : Έχω μια αναφορά από το Ισραήλ. Λένε ότι τον άκουσαν στο ραδιόφωνο.

Ντ. : Ξέρω ότι αυτό (επανέρχεται στα στρατεύματα) θα μπορούσε να συμβεί, μόνο αν το ζητούσε ο Μακάριος και μετά θα έπρεπε να συζητηθεί.

ΚΙΣΣΙΝΓΚΕΡ-ΚΑΛΑΧΑΝ, ΥΠ. ΕΞ. ΒΡΕΤΑΝΙΑΣ-16/7/74, 10.15 π.μ.

Κάλ.: Ο Μακάριος μάς ζήτησε άδεια να μεταβεί στην περιοχή της βάσης μας. Του τη δώσαμε και τώρα σκεφτόμαστε να τον επιβιβάσουμε σε αεροπλάνο μας.

Κ. : Αν αυτό είναι το θέμα, εντάξει, δεν τον θέλουμε να ηγηθεί  ενός  κινήματος και να ζητήσει τη βοήθεια των Σοβιετικών.

Κάλ.: Σωστά. Πάω να κάνω μια δήλωση στη Βουλή των Κοινοτήτων. Θα πω ότι μας ζήτησε να πάει στη βάση μας. Θα συνεχίσω λέγοντας ότι ο πρέσβης μας ενημερώνει την ελληνική κυβέρνηση ότι οι Έλληνες στρατιωτικοί της Εθνικής Φρουράς πρέπει να  αντικατασταθούν το συντομότερο δυνατό.

Κ.: Περιμένετε, νομίζω ότι δεν πρέπει να πάρουμε γρήγορη απόφαση γι’ αυτό.

Κάλ.: Αυτό θα μείωνε την ένταση στην περιοχή.

Κ.: Μόλις ξεκαθαρίσει η κατάσταση, καλώς. Αλλά αν γίνει εμφύλιος πόλεμος, θα εμπλακούμε.

Κάλ. : Πώς το βλέπετε αυτό;

Κ.: Αν ο Μακάριος φύγει από το νησί, η εκτίμησή μου θα είναι διαφορετική από ό,τι αν μείνει και ηγηθεί ενός εμφυλίου. Κύριο μέλημά μου είναι να κρατήσω τις εξωτερικές δυνάμεις έξω από αυτό. Μπορούμε να ζητήσουμε από την ελληνική κυβέρνηση να δηλώσει τις προθέσεις της. Για τους Έλληνες στρατιωτικούς που είναι εκεί, θα επανέλθουμε, αλλά όχι σήμερα.  Μόλις ξεκαθαρίσουν τα πράγματα, τότε μπορούμε να κάνουμε κάτι. Δεν υποστηρίζουμε την Ένωση.

Ο ΚΟΥΡΤ ΒΑΛΤΧΑΪΜ, Γ.Γ. ΤΟΥ ΟΗΕ, ΕΝΗΜΕΡΩΝΕΙ ΤΟΝ ΚΙΣΙΝΓΚΕΡ-16/7/74, 11.50 π.μ.

[ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΧΟΛΙΟ ΤΟΥ ΚΙΣΙΝΓΚΕΡ]

Βάλτχαϊμ: Έλαβα τηλεγράφημα από τον ειδικό αντιπρόσωπό μου στην Κύπρο που αναφέρει ότι ο Μακάριος πιθανό να ζητήσει σύγκληση του Συμβουλίου Ασφαλείας, για να συζητήσει αυτό που αποκαλεί ελληνική στρατιωτική επέμβαση στην Κύπρο. Γνωρίζουμε ότι τέσσερις Έλληνες  νοσηλεύονται με τραύματα που υπέστησαν κατά τη διάρκεια του πραξικοπήματος, επομένως υπήρξε ελληνική ανάμειξη. Θέλω να ξέρετε ότι έχουμε αυτές τις ενδείξεις ότι εμπλέκεται το ελληνικό στρατιωτικό σώμα. Ο Αρχιεπίσκοπος ζήτησε από τους Βρετανούς να στείλουν ένα ελικόπτερο για να τον μεταφέρει στη βάση τους στο νησί και ο Βρετανός Ύπατος Αρμοστής το δέχτηκε, με την προϋπόθεση ότι ο Αρχιεπίσκοπος θα δεχόταν να μεταφερθεί στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ο Μακάριος αρνήθηκε και έχω εξουσιοδοτήσει τον στρατηγό μας να παράσχει προστασία. Για εμάς θα είναι πρόβλημα, αν η νέα στρατιωτική κυβέρνηση έχει τον έλεγχο αλλά δεν ορκιστεί πρόεδρος. Θα έχουμε πρόβλημα τι θα κάνουμε με τον Μακάριο. Το σημαντικό είναι να αποφευχθεί επέμβαση των Τούρκων. Αυτός είναι ο πραγματικός κίνδυνος.

[Στο δεύτερο μέρος -το ερχόμενο Μ. Σάββατο 11/4/2026- οι περισσότεροι αποκαλυπτικοί διάλογοι που περιλαμβάνει το βιβλίο.]