Τον Μάρτη ξύλα φύλαε μεν κάψεις τα παλλούτζια

Η λέξη “Μάρτης” (ή “Μάρτιος”) προέρχεται από τον λατινικό όρο “Martius”, ο οποίος συνδέεται με τον θεό του πολέμου, Άρη (“Mars” στα λατινικά). Η ετυμολογία της λέξης και η σύνδεση με τον Άρη είναι ξεκάθαρη και έχει να κάνει με τη ρωμαϊκή λατρεία του θεού, καθώς και με την έννοια του μήνα ως του πρώτου μήνα του χρόνου στο αρχαίο ρωμαϊκό ημερολόγιο.

Σύμφωνα με τη ρωμαϊκή παράδοση, ο Μάρτιος ήταν ο πρώτος μήνας του έτους και ο μήνας που αφιερώθηκε στον Άρη, που θεωρούνταν θεός του πολέμου, αλλά και της αγροτικής παραγωγής και αναγέννησης. Η σύνδεση αυτή οφείλεται στο γεγονός ότι ο Μάρτιος, στο βόρειο ημισφαίριο, είναι ο μήνας που σηματοδοτεί την αρχή της άνοιξης, μια εποχή ανανέωσης και ανάπτυξης, αλλά και έντασης και δυναμισμού, χαρακτηριστικά που συνδέονται με τον Άρη.

Η λέξη “Martius” στη λατινική γλώσσα είχε λοιπόν την έννοια του “μήνα του Άρη” και, αργότερα, ο ίδιος όρος μετατράπηκε στα ελληνικά σε “Μάρτιος” και “Μάρτης”. Η έννοια της “μάχης” και του δυναμισμού που έχει ο Άρης αντικατοπτρίζεται και στον τρόπο που ο Μάρτιος μπορεί να είναι ένας μήνας με ασταθείς καιρικές συνθήκες, προαναγγέλλοντας την ανανέωση της φύσης με μια κάπως “πολεμική” και ακανόνιστη ένταση, αν και φέρει και την ελπίδα της άνοιξης.

Εν κατακλείδι, η ονομασία του Μάρτη συνδέεται άμεσα με τον θεό Άρη λόγω της ρωμαϊκής λατρείας και της σημασίας του μήνα ως πρώτου μήνα της χρονιάς, ο οποίος φέρει τόσο τα χαρακτηριστικά του πολέμου (την ένταση και την ανατροπή), όσο και της αναγέννησης της φύσης.

Στην Κύπρο

Ο Μάρτιος, ο τρίτος μήνας του χρόνου, κατέχει ιδιαίτερη θέση στην κυπριακή παράδοση και κουλτούρα. Στην Κύπρο, ο Μάρτιος συνδέεται με την αλλαγή εποχών, την αναγέννηση της φύσης και πλούσια λαογραφικά στοιχεία.

Στην Κύπρο, ο Μάρτιος χαρακτηρίζεται από ασταθείς καιρικές συνθήκες. Οι θερμοκρασίες κυμαίνονται συνήθως από 10°C έως 20°C, με ηλιόλουστες μέρες και βροχές. Οι βροχές του Μαρτίου είναι σημαντικές για τη γεωργία, καθώς συμβάλλουν στην ανάπτυξη των καλλιεργειών.

Ρητά και Παροιμίες

• Άλλα λογαριάζει ο Μάρτης κι άλλα η Σαρακοστή.

• Αν δώσει ο Μάρτης δυο νερά κι ο Απρίλης άλλο ένα, χαρά σ’ εκείνο το ζευγά (στην Κύπρο λέμε “γεωργό”) που ’χει πολλά σπαρμένα.
• Αν δώσει ο Μάρτης και κακιώσει, μες στα χιόνια θα μας χώσει.
• Από Μάρτη καλοκαίρι κι από Αύγουστο χειμώνα.
• Από Μαρτιού πουκάμισο κι από Αυγούστου κάπα.
• Τον Μάρτη ξύλα φύλαε μεν κάψεις τα παλλούτζια.