Το φιλί στο στόμα ήταν πάντα έκφραση έρωτα και σεξουαλικης επιθυμίας; Σε όλους τους λαούς;

Βασιζόμενοι σε ιστορικά και ανθρωπολογικά δεδομένα, η σύντομη απάντηση είναι όχι. Το φιλί στο στόμα δεν ήταν πάντα και σε όλους τους πολιτισμούς μια έκφραση έρωτα και σεξουαλικής επιθυμίας. Η σημασία και η πρακτική του φιλιού διαφέρουν σημαντικά ανά τους αιώνες και ανάμεσα στους λαούς.

Η ιστορική εξέλιξη του φιλιού

Οι παλαιότερες γραπτές μαρτυρίες για το ρομαντικό-σεξουαλικό φιλί προέρχονται από την αρχαία Μεσοποταμία (σημερινό Ιράκ και Συρία) και χρονολογούνται τουλάχιστον από το 2500 π.Χ. Κείμενα σε πήλινες πινακίδες περιγράφουν το φιλί ως μέρος ερωτικών πράξεων, αλλά και ως κοινωνική και τελετουργική συνήθεια.

• Αρχαία Ινδία: Κείμενα στα Σανσκριτικά, όπως οι Βέδες (περίπου 1500 π.Χ.), κάνουν αναφορές στο άγγιγμα των χειλιών και της μύτης, που περιγράφεται ως «μύρισμα» του άλλου, μια πράξη οικειότητας. Το περίφημο «Κάμα Σούτρα» (περίπου 3ος αιώνας μ.Χ.) περιγράφει λεπτομερώς διάφορες τεχνικές φιλιού ως μέρος της ερωτικής τέχνης.
• Αρχαία Ελλάδα και Ρώμη: Το φιλί εξαπλώθηκε στη Μεσόγειο, πιθανώς μέσω των εκστρατειών του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Οι Ρωμαίοι, μάλιστα, είχαν διαβαθμίσεις για τα φιλιά:
  • Osculum: Ένα φιλικό φιλί στο μάγουλο.
  • Basium: Ένα πιο τρυφερό, ερωτικό φιλί στα χείλη.
  • Savium (ή Suavium): Το βαθύ, παθιασμένο φιλί, αντίστοιχο του σημερινού «γαλλικού». Αυτό δείχνει ότι από νωρίς υπήρχε διάκριση ανάμεσα στο κοινωνικό και το ερωτικό φιλί.
• Μεσαίωνας και Νεότερη Εποχή: Στη Δυτική Ευρώπη, το ρομαντικό φιλί εδραιώθηκε ως κεντρικό στοιχείο του έρωτα, ιδιαίτερα με την εμφάνιση της ιδέας του «ιπποτικού έρωτα» (courtly love) κατά τον Μεσαίωνα. Αργότερα, με την παγκοσμιοποίηση και την κυριαρχία του δυτικού πολιτισμού στον κινηματογράφο και τα ΜΜΕ, η εικόνα του ρομαντικού φιλιού διαδόθηκε σε ολόκληρο τον κόσμο.

Η πολιτισμική ποικιλομορφία

Το ρομαντικό φιλί στο στόμα δεν είναι μια οικουμενική πρακτική. Μια μελέτη του 2015 που ανέλυσε 168 πολιτισμούς από όλο τον κόσμο διαπίστωσε ότι μόνο το 46% αυτών ασκούσε το ρομαντικό-σεξουαλικό φιλί.

Σε πολλούς πολιτισμούς, ιδιαίτερα στην υποσαχάρια Αφρική, την Κεντρική Αμερική, τη Νέα Γουινέα και την περιοχή του Αμαζονίου, το φιλί στο στόμα ήταν παραδοσιακά άγνωστο ή θεωρούνταν μια παράξενη και μερικές φορές αηδιαστική συνήθεια.

Αντ’ αυτού, άλλοι πολιτισμοί είχαν (και έχουν) διαφορετικούς τρόπους έκφρασης οικειότητας και τρυφερότητας:

• Το «Φιλί των Εσκιμώων» (Kunik): Πρόκειται για το τρίψιμο της μύτης και του άνω χείλους στο μάγουλο ή το μέτωπο του άλλου, εισπνέοντας το άρωμά του.
• Μαλαισιανό Φιλί: Όπως το περιέγραψε ο Δαρβίνος, οι άνθρωποι έφερναν τα πρόσωπά τους κοντά και μύριζαν ο ένας τον άλλον.
• Τρίψιμο Προσώπων: Σε άλλους πολιτισμούς, η τρυφερότητα εκφράζεται με το απαλό τρίψιμο των προσώπων.

Πιθανές Θεωρίες Προέλευσης

Οι επιστήμονες δεν είναι βέβαιοι για την προέλευση του φιλιού. Δύο βασικές θεωρίες είναι:

1. Μητρική φροντίδα: Μπορεί να εξελίχθηκε από την πρακτική της «kiss-feeding», όπου οι μητέρες μασούσαν την τροφή και την έδιναν στα βρέφη τους από στόμα σε στόμα, μια πρακτική που παρατηρείται και σε άλλα πρωτεύοντα θηλαστικά.
2. Έμφυτο ένστικτο: Μια άλλη θεωρία υποστηρίζει ότι, ως βρέφη, συνδέουμε την ευχαρίστηση του θηλασμού με το άγγιγμα των χειλιών, μια σύνδεση που παραμένει στην ενήλικη ζωή.

Συμπερασματικά, το φιλί στο στόμα ως κυρίαρχη έκφραση έρωτα και επιθυμίας είναι σε μεγάλο βαθμό ένα πολιτισμικό φαινόμενο με συγκεκριμένη ιστορική πορεία. Ενώ σήμερα είναι εξαιρετικά διαδεδομένο παγκοσμίως, δεν αποτελούσε και δεν αποτελεί τη μοναδική ή αυτονόητη έκφραση οικειότητας για όλη την ανθρωπότητα.

Οι φυλές που δεν έχουν το φιλί στο στόμα δεν έχουν ούτε το στοματικό έρωτα;

Δεν υπάρχει απαραίτητα τέτοια σύνδεση. Η απουσία του φιλιού στο στόμα ως ρομαντική χειρονομία σε έναν πολιτισμό δεν συνεπάγεται αυτόματα και την απουσία του στοματικού έρωτα. Πρόκειται για δύο διαφορετικές πρακτικές που διέπονται από ξεχωριστούς πολιτισμικούς κώδικες και ταμπού.

Η ανθρωπολογική έρευνα έχει δείξει ότι οι πολιτισμικές αντιλήψεις για το σεξ και την οικειότητα είναι εξαιρετικά περίπλοκες και ποικίλες.

Κλασικό Ανθρωπολογικό Παράδειγμα: Οι κάτοικοι των νησιών Trobriand

Το πιο διάσημο παράδειγμα που καταρρίπτει αυτή τη σύνδεση προέρχεται από τις μελέτες του ανθρωπολόγου Bronisław Malinowski στους κατοίκους των νησιών Trobriand στη Μελανησία (αρχές 20ού αιώνα).

• Δεν φιλιούνταν στο στόμα: Οι κάτοικοι των Trobriand δεν είχαν το ρομαντικό φιλί στο στόμα. Θεωρούσαν την ανταλλαγή σάλιου αηδιαστική. Ως ένδειξη στοργής, δάγκωναν ελαφρά τις βλεφαρίδες του συντρόφου τους ή αντάλλασσαν ψείρες από τα μαλλιά τους!
• Ασκούσαν τον στοματικό έρωτα: Παρόλα αυτά, ο Malinowski κατέγραψε ότι ο στοματικός έρωτας ήταν μια γνωστή και αποδεκτή σεξουαλική πρακτική ανάμεσά τους, μέρος της ερωτικής τους ζωής.

Αυτό το παράδειγμα αποδεικνύει ξεκάθαρα ότι το ταμπού για μια συγκεκριμένη πράξη που περιλαμβάνει το στόμα (φιλί) δεν επεκτείνεται αυτόματα σε όλες τις άλλες πράξεις που περιλαμβάνουν το στόμα.

Γιατί δεν υπάρχει άμεση συσχέτιση;

1. Διαφορετική Συμβολική Σημασία: Ένας πολιτισμός μπορεί να θεωρεί το στόμα ως το όργανο για την ομιλία και τη διατροφή και η ανάμειξη σάλιου μέσω του φιλιού να θεωρείται ανθυγιεινή ή ακατάλληλη. Ταυτόχρονα, μπορεί να μην έχει καμία αρνητική θεώρηση για τον στοματικό έρωτα, βλέποντάς τον απλώς ως μία από τις πολλές μορφές σεξουαλικής ευχαρίστησης.
2. Διαφορετικά Ταμπού: Οι λόγοι για τους οποίους μια πράξη είναι ταμπού ποικίλλουν. Ένα ταμπού κατά του στοματικού έρωτα σε ορισμένους πολιτισμούς μπορεί να σχετίζεται με ιδέες περί καθαρότητας, με την πεποίθηση ότι το σεξ πρέπει να αποσκοπεί αποκλειστικά στην αναπαραγωγή, ή με συγκεκριμένες θρησκευτικές απαγορεύσεις. Αυτοί οι λόγοι μπορεί να μην έχουν καμία σχέση με τους λόγους για τους οποίους αποφεύγεται το φιλί.
3. Το Αντίστροφο Παράδειγμα: Υπάρχουν πολιτισμοί (συμπεριλαμβανομένων περιόδων και κοινωνικών ομάδων στον Δυτικό κόσμο) όπου το ρομαντικό φιλί είναι απόλυτα αποδεκτό και διαδεδομένο, αλλά ο στοματικός έρωτας θεωρείται ταμπού ή «ανώμαλη» πράξη.

Κάθε πολιτισμός αναπτύσσει το δικό του, μοναδικό «λεξιλόγιο» οικειότητας και σεξουαλικότητας. Η παρουσία ή η απουσία μιας συγκεκριμένης πράξης, όπως το φιλί, δεν μας επιτρέπει να βγάλουμε ασφαλή συμπεράσματα για την παρουσία ή την απουσία μιας άλλης, όπως ο στοματικός έρωτας.