“3%” στο Netflix: Η βραζιλιάνικη σειρά που ξεγυμνώνει… το δίκαιο των λίγων

Υπάρχουν σειρές που εντυπωσιάζουν με τεράστια budgets, θεαματικά εφέ και χολιγουντιανή υπερπαραγωγή. Και υπάρχουν σειρές όπως το “3%“, η βραζιλιάνικη παραγωγή του Netflix, που σε κερδίζουν με μια ιδέα τόσο απλή και τόσο εφιαλτική, ώστε δεν χρειάζεται πολλά στολίδια για να σε καθηλώσει.

Η σειρά, που δημιούργησε ο Pedro Aguilera, τοποθετείται σε ένα δυστοπικό* μέλλον όπου η κοινωνία είναι χωρισμένη στα δύο. Από τη μία βρίσκεται η φτωχή, παραμελημένη και ασφυκτική ενδοχώρα. Από την άλλη, το προνομιούχο «Offshore», ένας τόπος αφθονίας, τάξης και ευημερίας. Η πρόσβαση όμως δεν είναι δικαίωμα. Είναι έπαθλο. Κάθε νέος και νέα έχει μία μόνο ευκαιρία να περάσει από τη σκληρή διαδικασία επιλογής, γνωστή ως The Process. Μόνο το 3% τα καταφέρνει.

Το 3% δεν είναι απλώς μια σειρά επιστημονικής φαντασίας. Είναι ένα αιχμηρό σχόλιο για την κοινωνική ανισότητα, την ψευδαίσθηση της αξιοκρατίας και την ευκολία με την οποία οι κοινωνίες πείθουν τους αδύναμους ότι φταίνε οι ίδιοι για τον αποκλεισμό τους. Αυτό είναι και το μεγάλο της πλεονέκτημα. Κάτω από τους γρίφους, τις δοκιμασίες και την ένταση, η σειρά μιλά για κάτι πολύ πιο αναγνωρίσιμο: έναν κόσμο που βαφτίζει την αδικία «σύστημα» και την επιβίωση «προσωπική ευθύνη».

Μια ιδέα που χτυπά κατευθείαν στο νεύρο της εποχής

Η δύναμη του 3% βρίσκεται στην κεντρική του σύλληψη. Η σειρά δεν χρειάζεται να εξηγήσει υπερβολικά το σύμπαν της. Από τα πρώτα επεισόδια, ο θεατής καταλαβαίνει τους κανόνες: οι πολλοί ζουν στη στέρηση, οι λίγοι ζουν στον παράδεισο και ένα αδίστακτο σύστημα εξετάσεων αποφασίζει ποιος «αξίζει» να περάσει απέναντι.

Εδώ βρίσκεται και η πιο ενδιαφέρουσα ειρωνεία της σειράς. Το The Process παρουσιάζεται ως δίκαιο, αντικειμενικό και αξιοκρατικό. Στην πραγματικότητα, όμως, λειτουργεί σαν ένας καλοκουρδισμένος μηχανισμός κοινωνικής επιλογής, που δεν επιβραβεύει μόνο την ευφυΐα ή την αντοχή, αλλά και την ικανότητα του ανθρώπου να προδώσει, να αντέξει, να χειραγωγήσει ή να θυσιάσει κάτι από τον εαυτό του.

Αυτό κάνει το 3% πιο ώριμο από πολλές σειρές του ίδιου είδους. Δεν αρκείται στο δίλημμα «φτωχοί εναντίον πλουσίων». Προχωρά βαθύτερα. Ρωτά τι συμβαίνει όταν οι αποκλεισμένοι αρχίζουν να πιστεύουν το αφήγημα των προνομιούχων. Ρωτά επίσης πόσο ελεύθερη είναι μια επιλογή όταν γίνεται μέσα στην πείνα, την απόγνωση και την έλλειψη εναλλακτικής.

Ρυθμός, ατμόσφαιρα και σκηνοθεσία

Η πρώτη σεζόν είναι ίσως η πιο συμπαγής και δραματουργικά καθαρή. Η κλειστοφοβική δομή του Process λειτουργεί ιδανικά. Κάθε δοκιμασία αποκαλύπτει κάτι για τους χαρακτήρες, αλλά και για το σύστημα που τους κρίνει. Η ένταση δεν προκύπτει μόνο από το ποιος θα περάσει στην επόμενη φάση. Προκύπτει από το τι είναι διατεθειμένος να κάνει ο καθένας για να περάσει.

Οπτικά, το 3% δεν έχει πάντα την πολυτέλεια μεγάλων αμερικανικών παραγωγών. Αυτό όμως δεν το βλάπτει ιδιαίτερα. Αντίθετα, η σχετική λιτότητα της εικόνας ταιριάζει με τον κόσμο που περιγράφει. Η σειρά μοιάζει στεγνή, ψυχρή, σχεδόν αποστειρωμένη όταν μπαίνει στους χώρους της εξουσίας, και πιο βρώμικη, πιο ανθρώπινη, όταν επιστρέφει στην ενδοχώρα.

Στις επόμενες σεζόν, η αφήγηση ανοίγει. Αυτό δίνει περισσότερο πολιτικό βάθος, αλλά κάποιες φορές μειώνει την αρχική ένταση. Το κλειστό, σχεδόν θεατρικό παιχνίδι επιβίωσης της πρώτης σεζόν αντικαθίσταται σταδιακά από πιο σύνθετες συγκρούσεις εξουσίας. Η αλλαγή έχει ενδιαφέρον, αλλά δεν είναι πάντα εξίσου καθηλωτική.

Οι ερμηνείες που στηρίζουν τη σειρά

Η Bianca Comparato, στον ρόλο της Michele, είναι ο συναισθηματικός πυρήνας της σειράς. Δεν παίζει μια απλή ηρωίδα επανάστασης. Παίζει μια γυναίκα γεμάτη τραύματα, αντιφάσεις και εσωτερική ένταση. Η Michele κουβαλά οργή, ενοχή και ανάγκη για δικαίωση. Η Comparato καταφέρνει να κρατήσει τον χαρακτήρα ανθρώπινο, ακόμη και όταν οι αποφάσεις της γίνονται σκοτεινές.

Ο João Miguel, ως Ezequiel, δίνει στη σειρά μια από τις πιο ενδιαφέρουσες μορφές εξουσίας. Δεν είναι καρικατούρα κακού. Είναι ένας άνθρωπος που πιστεύει, αμφιβάλλει, κρύβει και ελέγχει. Η παρουσία του δίνει στην πρώτη σεζόν κύρος και ένταση.

Η Vaneza Oliveira, ως Joana, είναι από τις μεγάλες αποκαλύψεις της σειράς. Ο χαρακτήρας της έχει σκληρότητα, αλλά όχι κυνισμό. Έχει άμυνες, αλλά όχι απουσία συναισθήματος. Η Joana είναι ίσως η πιο γήινη φιγούρα του 3%, γιατί δεν μοιάζει να κυνηγά απλώς έναν καλύτερο κόσμο. Μοιάζει να παλεύει για να αποδείξει ότι υπάρχει.

Ο Rodolfo Valente, στον ρόλο του Rafael, προσφέρει έναν χαρακτήρα που συνεχώς κινείται ανάμεσα στην επιβίωση και την ιδιοτέλεια. Είναι από εκείνες τις παρουσίες που κάνουν τον θεατή να αλλάζει άποψη αρκετές φορές. Αυτό είναι πάντα καλό σημάδι για μια σειρά.

Οι βασικοί πρωταγωνιστές

• Bianca Comparato (1985): 3%, Avenida Brasil, Como Esquecer, Somos Tão Jovens.
• João Miguel (1970): 3%, Estômago: A Gastronomic Story, Xingu, Pacarrete.
• Vaneza Oliveira (1988): 3%, Mãe não chora, Carcereiros, Chuteira Preta.
• Rodolfo Valente (1993): 3%, Malhação: Intensa como a Vida, Carinha de Anjo, Sítio do Picapau Amarelo.
• Michel Gomes (1989): 3%, City of God, Last Stop 174, City of Men.

Γιατί αξίζει να το δείτε σήμερα

Το 3% αξίζει να το δείτε γιατί δεν είναι μια δυστοπία που ανήκει μόνο στη φαντασία. Η σειρά μιλά για επιλογές που μοιάζουν ελεύθερες, αλλά γίνονται μέσα σε ένα σύστημα ήδη στημένο. Μιλά για την κοινωνία των λίγων και των πολλών. Μιλά για το πώς η εξουσία κατασκευάζει τελετουργίες, μύθους και εξετάσεις για να πείσει τους αποκλεισμένους ότι ο αποκλεισμός τους είναι δίκαιος.

Αυτό είναι που την κάνει ακόμη επίκαιρη. Σε έναν κόσμο όπου η ανισότητα συχνά παρουσιάζεται ως φυσικό αποτέλεσμα «ικανότητας», «προσπάθειας» ή «ανταγωνιστικότητας», το 3% θέτει ένα απλό αλλά ενοχλητικό ερώτημα: ποιος έφτιαξε τους κανόνες του παιχνιδιού;

Δεν είναι τέλεια σειρά. Έχει στιγμές όπου η δραματουργία απλώνει περισσότερο απ’ όσο χρειάζεται. Έχει δευτερεύουσες γραμμές που δεν λειτουργούν πάντα με την ίδια δύναμη. Ωστόσο, έχει ταυτότητα, άποψη και χαρακτήρες που μένουν στη μνήμη. Και αυτό, σε μια πλατφόρμα γεμάτη περιεχόμενο που συχνά ξεχνιέται την επόμενη μέρα, δεν είναι μικρό πράγμα.

Η ετυμηγορία

Το 3% είναι μια έξυπνη, κοινωνικά αιχμηρή και έντονα πολιτική σειρά επιστημονικής φαντασίας. Δεν στηρίζεται στο θέαμα, αλλά στην ιδέα. Δεν σε κερδίζει επειδή είναι άψογη, αλλά επειδή έχει κάτι να πει. Και το λέει με τρόπο άμεσο, σκληρό και αρκετά ανθρώπινο.

Για όσους αγαπούν τις δυστοπίες, τις σειρές με κοινωνικό υπόβαθρο και τις ιστορίες όπου το πραγματικό τέρας δεν είναι ένα πλάσμα, αλλά ένα σύστημα, το 3% είναι μια σειρά που αξίζει να ανακαλυφθεί ή να ξαναϊδωθεί.

Βαθμολογία: 8/10

*Δυστοπία σημαίνει μια φανταστική κοινωνία ή ένα μελλοντικό περιβάλλον όπου η ζωή είναι άσχημη, καταπιεστική ή τρομακτική.

Συνήθως σε μια δυστοπία υπάρχει:

• αυταρχικό καθεστώς ή υπερβολικός έλεγχος
• φτώχεια και κοινωνική ανισότητα
• έλλειψη ελευθερίας
• τεχνολογία που χρησιμοποιείται εναντίον των ανθρώπων
• ένα σύστημα που φαίνεται «δίκαιο», αλλά στην πραγματικότητα είναι άδικο

Είναι το αντίθετο της ουτοπίας, δηλαδή μιας ιδανικής κοινωνίας.

Παράδειγμα: Στη σειρά 3%, η κοινωνία είναι δυστοπική γιατί οι πολλοί ζουν στη φτώχεια και μόνο ένα μικρό ποσοστό, το 3%, έχει την ευκαιρία να περάσει σε έναν καλύτερο κόσμο.

Άλλες προτάσεις για να δεις