Η γεωπολιτική κρίση στην περιοχή μας και οι συνέπειες στο σπίτι μας (Άρθρο της Στέλλας Δάμτσα)

Της Στέλλας Δάμτσα, Μέλος ΔΣ CFA Society Cyprus

Η γεωπολιτική αστάθεια στην περιοχή μας έδειξε πόσο γρήγορα μπορεί να περάσει μια κρίση από τα δελτία ειδήσεων στην καθημερινότητα μας. Πτήσεις που ακυρώθηκαν, προσβάσεις που χάθηκαν, σειρήνες που ήχησαν, δοκιμές έκτακτης επικοινωνίας με sms, επανεξέταση της ετοιμότητας των καταφυγίων, πιο πολλές ερωτήσεις από απαντήσεις.  

Σε μια μικρή, ανοικτή και έντονα διασυνδεδεμένη οικονομία όπως η κυπριακή, καμία περιφερειακή κρίση δεν είναι πραγματικά μακριά. Η Κύπρος εξαρτάται μεταξύ άλλων από τον τουρισμό, τις αερομεταφορές, τη ναυτιλία, το εμπόριο, τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, τις εισαγωγές ενέργειας και τη σταθερότητα της περιοχής. Όταν η γειτονιά φλέγεται, η εμπιστοσύνη πλήττεται.

Πρωτο θύμα ο τουρισμός

Η πρώτη επίπτωση στην οικονομία φάνηκε στις μετακινήσεις και στον τουρισμό. Και εδώ τα μεγέθη είναι ενδεικτικά της σημασίας του κινδύνου. Τα αεροδρόμια Λάρνακας και Πάφου διακίνησαν 12,3 εκατομμύρια επιβάτες το 2024, έναντι 11,6 εκατομμυρίων το 2023, επιβεβαιώνοντας πόσο κομβική είναι η αεροπορική συνδεσιμότητα για την κυπριακή οικονομία.

Tα έσοδα από τον τουρισμό την περίοδο Ιανουαρίου-Οκτωβρίου 2025 ανήλθαν στα €3,43 δισεκατομμύρια, αυξημένα κατά 15% σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του 2024. Αυτοί οι αριθμοί εξηγούν γιατί οι ακυρώσεις πτήσεων και οι αλλαγές δρομολογίων δεν είναι απλά μια ταλαιπωρία για τους ταξιδιώτες. Επηρεάζουν τις κρατήσεις, τα επαγγελματικά ταξίδια, την τροφοδοσία της αγοράς και την εικόνα της χώρας ως ένας Ευρωπαϊκός ασφαλής και προβλέψιμος προορισμός.

Η κρίση στην ενέργεια

Η δεύτερη επίπτωση έρχεται από την ενέργεια και τις αγορές. Η εξάρτηση της Κύπρου από εισαγόμενη ενέργεια παραμένει εξαιρετικά υψηλή. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat του 2023, η ενεργειακή εξάρτηση της χώρας βρίσκεται στο 92% https://ec.europa.eu/eurostat/web/interactive-publications/energy-2025 , ένα από τα υψηλότερα ποσοστά στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό σημαίνει ότι κάθε αναταραχή στις διεθνείς ενεργειακές ροές μεταφέρεται πολύ πιο εύκολα στην τοπική οικονομία.

Η σύγκρουση και η διατάραξη των ροών αναζωπύρωσαν τους φόβους για ένα σοβαρό ενεργειακό σοκ καθώς περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, γεγονός που εξηγεί γιατί η αγορά αντιδρά τόσο νευρικά σε κάθε κλιμάκωση.

Ασφάλεια στον χρυσό

Παράλληλα, ο χρυσός ενισχύεται καθώς οι επενδυτές αναζητούν ασφάλεια, ενώ οι μετοχές πιέζονται όταν η αβεβαιότητα αυξάνεται. Αυτό μπορεί να μοιάζει σαν θέμα των αγορών και των traders, αλλά στην πραγματικότητα αφορά τον καθένα: ακριβότερα καύσιμα, ακριβότερες μεταφορές, αυξημένο λειτουργικό κόστος για τις επιχειρήσεις, διακυμάνσεις στα επενδυτικά μας χαρτοφυλάκια, και αυξήσεις στις τιμές που πληρώνει ο καταναλωτής. Τέτοιες περίοδοι υπενθυμίζουν και τη σημασία της επενδυτικής διασποράς, αλλά και τα όριά της. Σε φάσεις κρίσης, η συσχέτιση μεταξύ διαφορετικών επενδυτικών κατηγοριών αυξάνεται, με αποτέλεσμα πολλά περιουσιακά στοιχεία να κινούνται πιο συγχρονισμένα. Η διασπορά παραμένει βασικό εργαλείο προστασίας, δεν εξαλείφει όμως τον κίνδυνο, ιδιαίτερα όταν η αβεβαιότητα γίνεται συστημική.   Αυτό δεν σημαίνει ότι η διασπορά δεν έχει αξία. Σημαίνει όμως ότι χρειάζεται πιο προσεκτικός σχεδιασμός, ρευστότητα και επίγνωση του κινδύνου.

Ζητείται δημοσιονομική πειθαρχία

Εξίσου σημαντική, ιδιαίτερα για μια μικρή οικονομία όπως η κυπριακή, είναι και η σημασία της δημοσιονομικής πειθαρχίας. Σε περιόδους εξωτερικών κραδασμών, η ύπαρξη υγιών δημόσιων οικονομικών μπορούν να αποδειχθούν σωτήριες, γιατί δίνουν στο κράτος μεγαλύτερα περιθώρια να στηρίξει την οικονομία και την κοινωνία αν οι συνθήκες επιδεινωθούν. Για παράδειγμα, το δημόσιο χρέος της Κύπρου ακολουθεί πτωτική πορεία, υποχώρησε στο 62,8% του ΑΕΠ στο τέλος του 2024 και αναμένεται να μειωθεί περαιτέρω στο 51,0% το 2026. Σε μια εποχή αυξημένης αβεβαιότητας, αυτά τα μεγέθη δεν είναι απλώς τεχνικοί δείκτες είναι μέρος της άμυνας της οικονομίας μας.

Ο πολίτης θα νιώσει την κρίση στο πρατήριο, στον λογαριασμό του ρεύματος, στο σούπερ-μάρκετ, στα μεταφορικά, στις απομειώσεις των επενδυτικών χαρτοφυλακίων, και γενικά στο κόστος ζωής. Θα τη νιώσει και ψυχολογικά: στη γενικότερη ανησυχία, στην αβεβαιότητα, στην τάση να αναβάλλει αποφάσεις, να περιορίζει δαπάνες, να φοβάται για το επόμενο βήμα. Σε περιόδους έντασης, η οικονομία δεν επηρεάζεται μόνο από τα πραγματικά γεγονότα, αλλά και από το κλίμα φόβου που αυτά δημιουργούν.  

Καραδοκεί ο πληθωρισμός

Την ίδια στιγμή, ο κίνδυνος ενός νέου πληθωριστικού κύματος δεν μπορεί να αγνοηθεί. Αν οι ενεργειακές πιέσεις επιμείνουν ή ενταθούν, το κόστος μπορεί να περάσει ξανά στις τιμές, ακόμη και αν ο πληθωρισμός στην Κύπρο είναι αυτή τη στιγμή χαμηλός. Tο κόστος δανεισμού εξακολουθεί να είναι κρίσιμο ζήτημα για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις. Για τα νοικοκυριά με αυξημένο δανεισμό, ιδιαίτερα με κυμαινόμενο επιτόκιο, αυτό σημαίνει μεγαλύτερη πίεση στις μηνιαίες δόσεις και μικρότερα περιθώρια αντοχής απέναντι σε μια νέα περίοδο ακρίβειας.

Χρηματοοικονομικός προγραμματισμός

Το προσωπικό οικονομικό «καταφύγιο» του πολίτη είναι ο σωστός χρηματοοικονομικός προγραμματισμός: λίγη ρευστότητα στην άκρη, έλεγχος των βασικών εξόδων, προσοχή στον δανεισμό και σωστή επενδυτική διασπορά, ώστε μια περίοδος έντονης αστάθειας να μη μετατραπεί σε προσωπικό οικονομικό σοκ.

Γι’ αυτό και όσα είδαμε τις τελευταίες ημέρες στην Κύπρο έχουν σημασία όχι μόνο επιχειρησιακή αλλά και συμβολική: η ανάγκη να βρεθεί τρόπος γρήγορης ενημέρωσης των πολιτών, οι δοκιμές με sms, τα τεχνικά προβλήματα, οι έλεγχοι στα καταφύγια και η δημόσια συζήτηση για το πόσο έτοιμες είναι οι υποδομές μας υπενθυμίζουν κάτι πολύ απλό: η ετοιμότητα δεν χτίζεται την ώρα του κινδύνου. Χτίζεται πολύ πριν.

Η Κύπρος έχει αντοχές. Έχει επίσης εμπειρία στο να λειτουργεί σε ένα δύσκολο γεωπολιτικό περιβάλλον. Όμως αυτό δεν αρκεί. Οι νέες κρίσεις είναι πιο σύνθετες και μεταδίδονται πιο γρήγορα: από τον πόλεμο στις τιμές, από τις αγορές στην ψυχολογία, από τις υποδομές στην εμπιστοσύνη. Δεν αρκεί να αντιδρούμε. Πρέπει να προνοούμε.

Το ζητούμενο σήμερα είναι να καλλιεργηθεί σοβαρότητα. Να επενδύσουμε ως κράτος σε καλύτερη ετοιμότητα, ταχύτερη ενημέρωση για ουσιαστικότερη προστασία των πολιτών. Και να επενδύσουμε ως κοινωνία σε περισσότερη πρόνοια, πειθαρχία και οικονομική ωριμότητα. Γιατί τελικά, είτε μιλάμε για κρατικές υποδομές είτε για τα οικονομικά ενός σπιτιού, η ανθεκτικότητα χτίζεται εκ των προτέρων και δοκιμάζεται στην πράξη όταν έρθει η κρίση.