Τραγωδία Λάρνακας: Στην Class A των ναρκωτικών η GBL

Λόγω της επικινδυνότητας της GBL και της μικρής διαφοράς μεταξύ δόσης και θανάτου, οι κυπριακές αρχές την κατατάσσουν στις ουσίες υψηλού κινδύνου για τη δημόσια υγεία.

Στην Κύπρο, το νομικό καθεστώς για τη GBL είναι ιδιαίτερα αυστηρό, καθώς η ουσία αντιμετωπίζεται τόσο ως πρόδρομη ουσία (precursor) όσο και ως ελεγχόμενο φάρμακο λόγω της μετατροπής της στον οργανισμό σε GHB.

Συγκεκριμένα:

1. Κατάταξη και Νομοθεσία

Η GBL διέπεται από τον Περί Ναρκωτικών Φαρμάκων και Ψυχοτρόπων Ουσιών Νόμο (29/1977) και τους σχετικούς κανονισμούς.

Σύνδεση με το GHB: Το GHB (η ουσία στην οποία μετατρέπεται η GBL) είναι ταξινομημένο στην Τάξη Α’ (Class A) των ναρκωτικών στην Κύπρο, που είναι η αυστηρότερη κατηγορία (μαζί με την ηρωίνη και την κοκαΐνη).
GBL ως Ανάλογο/Πρόδρομη: Η GBL ελέγχεται αυστηρά. Αν και έχει νόμιμες βιομηχανικές χρήσεις (π.χ. ως διαλύτης), η κατοχή, η εισαγωγή ή η προμήθειά της για ανθρώπινη κατανάλωση θεωρείται ποινικό αδίκημα.

2. Ποινές και Κυρώσεις

Η κυπριακή νομοθεσία προβλέπει πολύ αυστηρές ποινές για ουσίες της Τάξης Α’ και τα παράγωγά τους:

Κατοχή: Η κατοχή ελεγχόμενων ουσιών μπορεί να επιφέρει ποινές φυλάκισης (ανάλογα με την ποσότητα και το ιστορικό του ατόμου).
Εμπορία/Προμήθεια: Η προμήθεια ή η πρόθεση προμήθειας ουσιών που συνδέονται με την Τάξη Α’ μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε ισόβια κάθειρξη.
Πρόσφατα Γεγονότα: Λόγω του πρόσφατου περιστατικού (Ανίχνευση της ουσίας σε ψύκτη νερού σε οικία στη Λάρνακα στις 3 Ιανουαρίου 2026), οι διωκτικές αρχές (ΥΚΑΝ) βρίσκονται σε αυξημένη εγρήγορση και εφαρμόζουν μηδενική ανοχή στη διακίνηση της GBL εκτός βιομηχανικού πλαισίου. Από το περιστατικό έχασε τη ζωή του 78χρονος, ενώ τέσσερα πρόσωπα νοσηλεύονται στο Γενικό Νοσοκομείο της πόλης, με την κλινική τους εικόνα να παρουσιάζει βελτίωση σήμερα 7 Ιανουαρίου 2026. Ο ένας εκ των ασθενών, ο οποίος νοσηλευόταν διασωληνωμένος, έχει πλέον αποσωληνωθεί αν και παραμένει στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας.

3. Βιομηχανικός Έλεγχος

Για τις επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν τη GBL νόμιμα (π.χ. καθαριστικά, χημικά εργαστήρια), απαιτούνται:

Ειδικές άδειες και αυστηρή καταγραφή των ποσοτήτων.
Έλεγχος από τις Φαρμακευτικές Υπηρεσίες και το Υπουργείο Υγείας.
Οποιαδήποτε “διαρροή” της ουσίας από τη νόμιμη αλυσίδα στην παράνομη αγορά διώκεται.

Τί είναι

Η ουσία GBL (γάμμα-Βουτυρολακτόνη – gamma-Butyrolactone) είναι ένα άχρωμο, ελαιώδες υγρό με χαρακτηριστική οσμή και πικρή γεύση. Παρόλο που έχει ευρεία χρήση στη βιομηχανία, είναι ευρύτερα γνωστή λόγω της χρήσης της ως ψυχοδραστική ουσία.

1. Βιομηχανική και Χημική Χρήση

Στον βιομηχανικό τομέα, η GBL χρησιμοποιείται κυρίως ως:

Διαλύτης: Σε καθαριστικά μετάλλων, προϊόντα αφαίρεσης χρωμάτων (paint strippers) και καθαριστικά graffiti.
Πρόδρομη χημική ουσία: Για την παραγωγή άλλων χημικών ενώσεων, όπως το πλαστικό και τα γεωργικά φάρμακα.

2. Πώς δρα στον οργανισμό (Το “Prodrug”)

Η GBL θεωρείται “prodrug” (πρόδρομο φάρμακο) του GHB (γ-υδροξυβουτυρικό οξύ). Αυτό σημαίνει ότι η ίδια η GBL δεν είναι η ουσία που προκαλεί το “φτιάξιμο”, αλλά μόλις εισέλθει στον οργανισμό, μετατρέπεται ταχύτατα σε GHB από ένζυμα του αίματος.

Βασικές διαφορές από το GHB:

Ισχύς: Η GBL είναι πιο ισχυρή από το GHB (περίπου 2-3 φορές).
Ταχύτητα: Απορροφάται πιο γρήγορα από το πεπτικό σύστημα, με αποτέλεσμα οι επιδράσεις να εμφανίζονται πολύ σύντομα.

3. Επιπτώσεις και Κίνδυνοι

Σε χαμηλές δόσεις, η GBL δρα ως κατασταλτικό του κεντρικού νευρικού συστήματος, παρόμοια με το αλκοόλ.

Βραχυπρόθεσμες επιδράσεις:

Ευφορία και άρση αναστολών.
Αίσθηση χαλάρωσης και αυξημένη λίμπιντο.
Ζάλη, ναυτία και εμετός (πολύ συχνά).

Σοβαροί Κίνδυνοι και Υπερδοσολογία: Η γραμμή μεταξύ μιας “ψυχαγωγικής” δόσης και μιας θανατηφόρας υπερδοσολογίας είναι εξαιρετικά λεπτή (συχνά διαφέρει μόλις κατά 0,5 ml).

Απώλεια αισθήσεων: Ο χρήστης μπορεί να πέσει σε βαθύ λήθαργο (γνωστό ως “G-hole”).
Αναπνευστική καταστολή: Μπορεί να σταματήσει η αναπνοή.
Συνδυασμός με αλκοόλ: Είναι εξαιρετικά επικίνδυνος και συχνά θανατηφόρος, καθώς και οι δύο ουσίες καταστέλλουν το νευρικό σύστημα ταυτόχρονα.

4. Εξάρτηση και Απεξάρτηση

Η συστηματική χρήση GBL οδηγεί σε ισχυρή σωματική και ψυχολογική εξάρτηση.

Σημαντικό: Τα συμπτώματα στέρησης από την GBL (τρέμουλο, έντονο άγχος, ψύχωση, σπασμοί) είναι από τα πιο επικίνδυνα στον κόσμο των ναρκωτικών και απαιτούν ιατρική επίβλεψη, καθώς μπορεί να αποβούν θανατηφόρα αν η διακοπή γίνει απότομα χωρίς βοήθεια.

5. Νομικό Καθεστώς στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, η GBL δεν περιλαμβάνεται αυστηρά στον πίνακα των ναρκωτικών ουσιών λόγω της βιομηχανικής της χρήσης, αλλά η διάθεση και η πώλησή της για ανθρώπινη κατανάλωση είναι παράνομη. Συχνά αντιμετωπίζεται ως ανάλογη ουσία του GHB (το οποίο είναι πλήρως απαγορευμένο), και οι αρχές έχουν το δικαίωμα κατάσχεσης και δίωξης για παράνομη διακίνηση.