Ένας χάρτης που κυκλοφορεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης παρουσιάζει την κατανομή των Ελληνοκυπρίων το 1831, το 1960 και το 2011. Η εικόνα είναι εντυπωσιακή: περιοχές που εμφανίζονται με ελληνική πλειονότητα πριν από το 1974 παρουσιάζονται διαφορετικά μετά την εισβολή.
Πόσο ακριβής είναι όμως αυτή η σύγκριση; Το Agora αναζήτησε τα ιστορικά στοιχεία.
Η Κύπρος του 1831: Τι πραγματικά κατέγραψαν οι Οθωμανοί
Η οθωμανική καταγραφή του 1831 έδειξε ότι περίπου το 66% των καταγεγραμμένων ανδρών ήταν μη μουσουλμάνοι και το 34% μουσουλμάνοι.
Ωστόσο, δεν επρόκειτο για σύγχρονη απογραφή ολόκληρου του πληθυσμού. Οι γυναίκες δεν περιλαμβάνονταν και η βασική διάκριση ήταν θρησκευτική, όχι εθνική.
Επιπλέον, υπήρχαν σημαντικές τοπικές διαφοροποιήσεις. Στην Κερύνεια, για παράδειγμα, οι μουσουλμάνοι αποτελούσαν το 52% των κατοίκων που καταγράφηκαν το 1831.
Επομένως, η απεικόνιση ολόκληρου σχεδόν του νησιού ως περιοχής ελληνικής πλειονότητας αποτελεί υπεραπλούστευση.
Η απογραφή του 1960: Μια διαφορετική δημογραφική εικόνα
Με την ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας, η απογραφή του 1960 κατέγραψε πληθυσμό 572.707 κατοίκων.
Οι Ελληνοκύπριοι αποτελούσαν το 77,1%, οι Τουρκοκύπριοι το 18,2%, ενώ το υπόλοιπο 4,7% περιλάμβανε άλλες πληθυσμιακές ομάδες.
Οι δύο κύριες κοινότητες ζούσαν σε πόλεις, χωριά και μεικτές περιοχές, αν και υπήρχαν επίσης χωριστοί συνοικισμοί και κοινότητες.
Η Κερύνεια αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Σύμφωνα με το ερευνητικό πρόγραμμα PRIO, το 1973 σχεδόν το 67% των κατοίκων της πόλης ήταν Ελληνοκύπριοι.
Η Μόρφου είχε επίσης συντριπτική ελληνοκυπριακή πλειονότητα, ενώ στην Αμμόχωστο οι Ελληνοκύπριοι κατοικούσαν κυρίως στις περιοχές έξω από τα τείχη, συμπεριλαμβανομένων των Βαρωσίων.
Η εισβολή και ο μαζικός εκτοπισμός
Οι διακοινοτικές συγκρούσεις του 1963-1964 είχαν ήδη προκαλέσει τον εκτοπισμό περίπου 25.000 Τουρκοκυπρίων από τις εστίες τους.
Η καθοριστική ανατροπή, ωστόσο, ήρθε το καλοκαίρι του 1974, μετά το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου και την τουρκική εισβολή της 20ής Ιουλίου.
Σύμφωνα με το PRIO, περίπου 160.000 Ελληνοκύπριοι εγκατέλειψαν τις κατοικίες τους στον βορρά, ενώ περίπου 45.000 Τουρκοκύπριοι μετακινήθηκαν από τον νότο προς τον βορρά.
Στην Αμμόχωστο εκτοπίστηκαν περίπου 31.200 Ελληνοκύπριοι. Στη Μόρφου ο αντίστοιχος αριθμός υπολογίζεται σε 7.500, ενώ στην Κερύνεια περίπου 2.650.
Στις περιουσίες που εγκαταλείφθηκαν εγκαταστάθηκαν στη συνέχεια εκτοπισμένοι Τουρκοκύπριοι, αλλά και πληθυσμός που μεταφέρθηκε από την Τουρκία.
Η μεταβολή δεν ήταν μια φυσιολογική δημογραφική εξέλιξη. Συνδέθηκε με τη στρατιωτική εισβολή, τον εκτοπισμό και τη συνεχιζόμενη αδυναμία επιστροφής χιλιάδων ανθρώπων στις κατοικίες τους.
Τι δείχνουν πραγματικά τα στοιχεία του 2011;
Η ανάρτηση εμφανίζει ποσοστό Ελληνοκυπρίων 74%. Ωστόσο, η Στατιστική Υπηρεσία της Κυπριακής Δημοκρατίας υπολόγιζε το 2011 την ελληνοκυπριακή κοινότητα στο 71,5%, την τουρκοκυπριακή στο 9,5% και τους ξένους κατοίκους στο 19%.
Τα ποσοστά αυτά αποτελούν εκτιμήσεις για ολόκληρο το νησί και δεν προέρχονται από μία ενιαία απογραφή και στις δύο πλευρές.
Η τελευταία απογραφή του 2021 κατέγραψε 923.381 κατοίκους στις περιοχές που ελέγχει η Κυπριακή Δημοκρατία. Δεν καλύπτει τις κατεχόμενες περιοχές.
Συνεπώς, ένας χάρτης που συγκρίνει το 1831, το 1960 και το 2011 χωρίς να εξηγεί τις διαφορετικές μεθόδους καταγραφής δεν μπορεί να θεωρηθεί απολύτως αξιόπιστος.
Μια δημογραφική αλλαγή με συνέπειες μέχρι σήμερα
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, στην υπόθεση Κύπρος κατά Τουρκίας το 2001, διαπίστωσε συνεχιζόμενες παραβιάσεις δικαιωμάτων των εκτοπισμένων Ελληνοκυπρίων σχετικά με τις κατοικίες και τις περιουσίες τους.
Σήμερα, 52 χρόνια μετά την εισβολή, η γεωγραφική διαίρεση παραμένει.
Οι ιστορικοί χάρτες χρειάζονται προσοχή στην ερμηνεία τους. Όμως ένα γεγονός δεν αμφισβητείται: ο πληθυσμιακός χάρτης της Κύπρου άλλαξε δραματικά το 1974, όχι εξαιτίας μιας συνηθισμένης πληθυσμιακής μετακίνησης, αλλά ως άμεση συνέπεια του πολέμου και του εκτοπισμού.
Ενδιαφέρει: «Το AI μοιράζει ευθύνες για την εισβολή της Τουρκίας»
Πηγές τεκμηρίωσης
Τα βασικά δεδομένα προέρχονται από τη Στατιστική Υπηρεσία Κύπρου, την έρευνα PRIO για τους εκτοπισμένους, το ερευνητικό αρχείο οθωμανικών απογραφών και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Discover more from Agora Περιοδικό
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
