Το Ευαγγέλιο του Θωμά: Τι γράφει το αρχαίο κείμενο που έμεινε εκτός Αγίας Γραφής – Ο Ιησούς δίδασκε μηχανισμό πραγματοποίησης επιθυμιών;

Για αιώνες, ένα αρχαίο χριστιανικό κείμενο παρέμενε γνωστό κυρίως μέσα από αναφορές εκκλησιαστικών συγγραφέων. Το 1945, μια αρχαιολογική ανακάλυψη στην Αίγυπτο έφερε στο φως ένα πλήρες αντίγραφό του, προκαλώντας μεγάλο ενδιαφέρον στους μελετητές της ιστορίας του Χριστιανισμού.

Πρόκειται για το Ευαγγέλιο του Θωμά, μια συλλογή 114 ρήσεων που αποδίδονται στον Ιησού Χριστό.

Σε αντίθεση με τα τέσσερα κανονικά Ευαγγέλια, το κείμενο δεν αφηγείται τη Γέννηση, τη Σταύρωση ή την Ανάσταση. Επικεντρώνεται σε σύντομες διδασκαλίες, παραβολές και αινιγματικές φράσεις.

Η ανακάλυψη στην έρημο της Αιγύπτου

Τον Δεκέμβριο του 1945, κοντά στην πόλη Ναγκ Χαμαντί, εντοπίστηκε μια συλλογή αρχαίων χειρογράφων μέσα σε πήλινο αγγείο.

Ανάμεσά τους βρισκόταν ένα πλήρες κοπτικό αντίγραφο του Ευαγγελίου του Θωμά, που χρονολογείται στον 4ο αιώνα μ.Χ. Ωστόσο, το κείμενο δεν ήταν εντελώς άγνωστο. Αρχαιολόγοι είχαν ήδη ανακαλύψει ελληνικά αποσπάσματα στην Οξύρρυγχο της Αιγύπτου, στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα.

Η χρονολόγηση της αρχικής σύνθεσης παραμένει αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης. Πολλοί ερευνητές την τοποθετούν στον 2ο αιώνα μ.Χ., χωρίς να αποκλείουν ότι ορισμένες ρήσεις προέρχονται από παλαιότερες παραδόσεις.

Η αινιγματική ρήση για τη σωτηρία

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί η ρήση 70, στην οποία ο Ιησούς παρουσιάζεται να συνδέει τη σωτηρία με κάτι που υπάρχει μέσα στον άνθρωπο. Σε ελεύθερη ελληνική απόδοση, η πρώτη της φράση αναφέρει:

«Αν φέρετε στο φως αυτό που βρίσκεται μέσα σας, αυτό που έχετε θα σας σώσει».

Η συνέχεια προειδοποιεί ότι εκείνο που ο άνθρωπος δεν έχει μέσα του μπορεί να οδηγήσει στην καταστροφή του.

Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ορισμένοι παρουσιάζουν τη συγκεκριμένη ρήση ως απόδειξη ότι ο Ιησούς δίδασκε έναν μυστικό μηχανισμό πραγματοποίησης επιθυμιών μέσω της προσευχής.

Το ίδιο το αρχαίο κείμενο, όμως, δεν περιγράφει κάποια τεχνική αναπνοής, οραματισμού ή πραγματοποίησης επιθυμιών.

Πρόκειται για σύγχρονες ερμηνείες, τις οποίες δεν πρέπει να συγχέουμε με το ιστορικό περιεχόμενο του χειρογράφου.

Γιατί δεν μπήκε στην Καινή Διαθήκη;

Το Ευαγγέλιο του Θωμά δεν εντάχθηκε στον κανόνα των 27 βιβλίων της Καινής Διαθήκης. Οι πρώιμοι χριστιανικοί συγγραφείς γνώριζαν την ύπαρξη ενός Ευαγγελίου με αυτό το όνομα, ενώ ορισμένοι το αντιμετώπιζαν ως αιρετικό.

Οι διαφορές του από τα τέσσερα κανονικά Ευαγγέλια, τα ερωτήματα σχετικά με τη χρονολόγηση και την προέλευσή του, καθώς και η θεολογική του προσέγγιση, αποτελούν βασικά ζητήματα της επιστημονικής έρευνας.

Δεν υπάρχουν επαρκή ιστορικά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η Εκκλησία απέκρυψε συντονισμένα το συγκεκριμένο κείμενο για να εμποδίσει τους πιστούς να μάθουν κάποια μυστική μέθοδο προσευχής.

Ένα διαφορετικό παράθυρο στον πρώιμο Χριστιανισμό

Η αξία του Ευαγγελίου του Θωμά δεν εξαρτάται από θεωρίες συνωμοσίας. Το κείμενο προσφέρει στους ιστορικούς τη δυνατότητα να εξετάσουν διαφορετικές αντιλήψεις για τον Ιησού, τη γνώση, τη σωτηρία και τη θρησκευτική εμπειρία κατά τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες.

Το μεγάλο ερώτημα παραμένει ανοικτό: πόσες από τις ρήσεις του διατηρούν παλαιές παραδόσεις και πόσες εκφράζουν τη θεολογία μεταγενέστερων χριστιανικών κοινοτήτων;