Όταν γίνεται λόγος για θρησκευτικούς ηγέτες που άσκησαν πολιτική εξουσία στον ελληνικό κόσμο, οι περισσότεροι σκέφτονται τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο Γ΄, τον πρώτο Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ωστόσο, λίγοι γνωρίζουν ότι και η Ελλάδα είχε στο τιμόνι της χώρας έναν Αρχιεπίσκοπο που άσκησε καθήκοντα αρχηγού κράτους και πρωθυπουργού.
Πρόκειται για τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος Δαμασκηνό, μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Ο Αρχιεπίσκοπος που έγινε Αντιβασιλέας
Ο Δαμασκηνός (1891-1949) ανέλαβε την ηγεσία της Εκκλησίας της Ελλάδος κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής. Σε μια περίοδο πείνας, διώξεων και πολιτικής αστάθειας, αναδείχθηκε σε κεντρική προσωπικότητα της δημόσιας ζωής.
Μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας το 1944 και ενώ η χώρα βυθιζόταν στην κρίση που οδήγησε στον Εμφύλιο Πόλεμο, ο Δαμασκηνός ορίστηκε Αντιβασιλέας της Ελλάδας, αναλαμβάνοντας ουσιαστικά τα καθήκοντα του αρχηγού του κράτους μέχρι την επιστροφή του βασιλιά Γεωργίου Β΄.
Η θέση αυτή τον κατέστησε τον ανώτατο πολιτειακό παράγοντα της χώρας σε μια από τις πιο ταραγμένες περιόδους της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.
Έγινε ακόμη και πρωθυπουργός
Λιγότερο γνωστό είναι το γεγονός ότι τον Οκτώβριο του 1945 ο Δαμασκηνός ανέλαβε και καθήκοντα πρωθυπουργού για σύντομο χρονικό διάστημα, προκειμένου να διευκολύνει τον σχηματισμό νέας κυβέρνησης.
Έτσι, έμεινε στην ιστορία ως ο μοναδικός Αρχιεπίσκοπος της Ελλάδας που υπηρέτησε ταυτόχρονα ως θρησκευτικός ηγέτης, αρχηγός κράτους και πρωθυπουργός.
| Ο Δαμασκηνός, μαζί με το διευθυντή του Πολιτικού του Γραφείου, διπλωμάτη και ποιητή Γιώργο Σεφέρη, μεταβαίνει στο Λονδίνο από τις 6 έως τις 22 Σεπτεμβρίου 1945 για συνομιλίες με τη νέα βρετανική κυβέρνηση του Κλέμεντ Άττλη. Εκεί καταθέτει επίσημο αίτημα για την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα και συναντάται στις 13 Σεπτεμβρίου με το Γεώργιο, στον οποίο προτείνει την αναβολή του δημοψηφίσματος, κάτι που επιθυμούν και οι Βρετανοί συνομιλητές του. |
Η σύγκριση με τον Μακάριο
Η πορεία του παρουσιάζει ενδιαφέρουσες ομοιότητες με εκείνη του Μακαρίου Γ΄ στην Κύπρο.
Και οι δύο ήταν Αρχιεπίσκοποι που απέκτησαν καθοριστικό πολιτικό ρόλο σε περιόδους εθνικών κρίσεων. Ωστόσο, υπάρχει μια σημαντική διαφορά: ο Δαμασκηνός ανέλαβε την εξουσία προσωρινά λόγω έκτακτων συνθηκών, ενώ ο Μακάριος εξελέγη από τον λαό και παρέμεινε Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας για πολλά χρόνια.
Η στάση του απέναντι στους Ναζί
Ο Δαμασκηνός έμεινε επίσης γνωστός για τη στάση του κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Αντέδρασε στις διώξεις των Εβραίων της Ελλάδας και πρωτοστάτησε σε ανθρωπιστικές πρωτοβουλίες για την ανακούφιση των θυμάτων της πείνας και του πολέμου.
Για τον λόγο αυτό θεωρείται μέχρι σήμερα μία από τις σημαντικότερες μορφές της Εκκλησίας της Ελλάδος και της νεότερης ελληνικής πολιτικής ιστορίας.
Μια άγνωστη σελίδα της ελληνικής ιστορίας
Η περίπτωση του Δαμασκηνού αποτελεί μια λιγότερο γνωστή αλλά εξαιρετικά ενδιαφέρουσα σελίδα της ελληνικής ιστορίας. Υπενθυμίζει ότι, δεκαετίες πριν από τον Μακάριο, ένας Αρχιεπίσκοπος είχε ήδη βρεθεί στην κορυφή της κρατικής εξουσίας στον ελληνικό χώρο, αναλαμβάνοντας να οδηγήσει τη χώρα μέσα από μία από τις δυσκολότερες περιόδους της ύπαρξής της.
Discover more from Περιοδικό Agora
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
