ΑΝΔΡΕΑΣ Ν. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ – Ευήκοον ους (Παρουσίαση βιβλίου)

Γράφει: Παύλος Κ. Παύλου, δημοσιογράφος (pcpavlou@gmail.com)

Μας εκπλήσσει ευχάριστα για μία ακόμη φορά ο γνωστός διδάκτωρ Θεολογίας, εκπαιδευτικός και συγγραφέας Ανδρέας Ν. Παπαβασιλείου, με το νέο, πολύ ενδιαφέρον βιβλίο του με τίτλο «Ευήκοον Ους», το οποίο μαζί με τα δύο που προηγήθηκαν το 2023 και το 2018 συμπληρώνει μία ενότητα, μία τριλογία, ένα τρίπτυχο, που επικεντρώνεται σε τρεις έννοιες: Την καρδία, τον οφθαλμό (μάτι) και το ους (αφτί). Μπορεί ίσως δικαιολογημένα να σκεφτεί κάποιος, τι και πόσα έχει να πει ένας θεολόγος για τα τρία αυτά ζωτικά όργανα του ανθρώπινου σώματος, που περισσότερο εμπίπτουν στη σφαίρα ενδιαφέροντος ιατρών και άλλων συναφών επιστημονικών ειδικοτήτων. Αυτό που ο γράφων με σιγουριά δηλώνει, είναι ότι ως αναγνώστης και των τριών βιβλίων, «Τα θυρανοίξια της καρδίας μου», «Οφθαλμοσκοπήσεις» και «Ευήκοον ους», εντυπωσιάστηκε από το εύρος των πτυχών που ο συγγραφέας ανακαλύπτει και  αναδεικνύει με γλαφυρή γραφή και πολύ προσεγμένη χρήση της γλώσσας για το καθένα από αυτά. Χωρίς να παραλείπει και την τεκμηριωμένη παρουσίαση της ανατομίας και λειτουργίας του κάθε οργάνου, προβαίνει σε μία προσέγγιση εννοιολογική, κοινωνιολογική, μεταφορική και ασφαλώς θεολογική. Έτσι, κάθε νέο κεφάλαιο των τριών βιβλίων συνιστά μία απρόσμενη έκπληξη για τον αναγνώστη, χάρη στην ευρηματικότητα του συγγραφέα, ο οποίος και στην ένατη δεκαετία της ζωής του εντυπωσιάζει με τη φρεσκάδα της δημιουργικής του σκέψης. Διαφωτιστική εν προκειμένω είναι και η εξήγηση που ο ίδιος ο συγγραφέας δίδει στα προλεγόμενα, αναφέροντας ότι και οι τρεις έννοιες που πραγματεύεται, καρδία, μάτι και αφτί, «συνάπτονται εννοιολογικά για να αποδώσουν την ανθρώπινη αδυναμία, να κατανοήσει τη σοφία του Θεού». Ο δρ Παπαβασιλείου μάς θυμίζει ότι το τόνισε αυτό με τον πιο εύγλωττο τρόπο ο Απόστολος Παύλος στην προς Κορινθίους επιστολή του, γράφοντας: «α οφθαλμός ουκ είδε και ους ουκ ήκουσε και επί καρδίαν ανθρώπου ουκ ανέβη, α ητοίμασεν ο Θεός τοις αγαπώσιν αυτόν». Που σε ελεύθερη απόδοση σημαίνει πως ο άνθρωπος, με τις περιορισμένες του δυνατότητες, δεν μπορεί να τα δει όλα με τα μάτια, ούτε να τα ακούσει με τα αφτιά, ούτε να τα αντιληφθεί  με την καρδιά, ώστε να είναι σε θέση να κατανοήσει την ομορφιά και τη δόξα της βασιλείας του Θεού.  

Συνετός και σοβαρός λόγος για ευήκοα ώτα

Σε αγιογραφική ρήση κατέφυγε ο συγγραφέας για τον τίτλο του βιβλίου του «Ευήκοον Ους», εξηγώντας ότι μόνο ένα αφτί έτοιμο να ακούσει καλά, προσεκτικά, δεκτικά, είναι σε θέσει να αφομοιώσει τον ωραίο και ελκυστικό λόγο, που εξυπακούεται πως είναι και σοβαρός και συνετός. Το 310 σελίδων βιβλίο, εκτός από τα προλεγόμενα και τα επιλεγόμενα, χωρίζεται σε δέκα εκτενή κεφάλαια με πενήντα δύο ενότητες, το περιεχόμενο των οποίων κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Παραθέτουμε μία ενδεικτική-περιληπτική περιγραφή κεφαλαίων, για να καταδείξουμε το βάθος της ερευνητικής-συγγραφικής κατάθεσης τού Α.Ν. Παπαβασιλείου.

• Λεξιλογική επεξεργασία του αφτιού ως του οργάνου της αίσθησης της ακοής. Πολλές έννοιες που χρησιμοποιούμε με λέξη και επίθεμα το ους: ωτακουστής, ωταλγία, ωτίτιδα, ωτοασπίδες, ωτολογία κ.ο.κ. Γνωστές και άγνωστες φράσεις με μεταφορική σημασία (δεν ιδρώνει το αφτί του).
• Το αισθητήριο όργανο της ακοής στον πεζό και τον έμμετρο λόγο, από τα Ομηρικά Έπη και τους συγγραφείς, ποιητές, φιλοσόφους και ιατρούς της κλασικής αρχαιότητας, μέχρι τον δημώδη παροιμιακό λόγο και τη νεότερη ελληνική ποίηση. Ακόμη και τις κρητικές μαντινάδες.
• Η συχνότητα χρήσης του ωτός και της έννοιάς του στην Παλαιά Διαθήκη, όπου εμφανίζεται σε 160 περιπτώσεις. Διαβάζουμε, μεταξύ άλλων, «ο Θεός τείνει ευήκοον ους στη δέηση του φτωχού», αλλά και πως ο καλός λόγος χαραμίζεται, όταν απευθύνεται σε «ώτα μη ακουόντων». Ωραίες φράσεις όπως «εις επήκοον όλων» «χρυσά ενώτια (σκουλαρίκια) των γυναικών». Παρ’ όλο που και στις δύο Διαθήκες σε πολλές περιπτώσεις η χρήση της λέξης είναι ταυτόσημη, ο συγγραφέας καταγράφει και πού η θέση, ο ρόλος και η σημασία τού ωτός διαφέρει στην Καινή Διαθήκη. Τούτο, εξηγεί, οφείλεται στο γεγονός ότι η σχέση Θεού-Ανθρώπου συντελείται σε πιο ελεύθερο πνεύμα στην Καινή απ΄ ό,τι στην Παλαιά Διαθήκη. Η γνωστή φράση, για παράδειγμα «ο έχων ώτα ακούειν ακουέτω» συναντάται μόνο στους ευαγγελιστές και στην Αποκάλυψη του Ιωάννη, δηλαδή στην Καινή Διαθήκη.

Επίπονη έρευνα, πολύχρονη και εξαντλητική μελέτη

Γίνεται ήδη, πιστεύω, αντιληπτό, ότι και για το τρίτο βιβλίο της τριλογίας ο συγγραφέας αφιέρωσε πολλές ώρες για έρευνα, προσεκτική μελέτη και καταφυγή σε πλήθος πηγών, για να φέρει εις αίσιον πέρας την ιδιαίτερη όσο και πρωτότυπη ιδέα του, να καταπιαστεί με ένα καθόλου εύκολο, «ανεπεξέργαστο», όπως και ο ίδιος ομολογεί, θέμα. Το οποίο κατορθώνει να μας παρουσιάσει κατά τρόπο που ελκύει και διατηρεί το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Από τις σελίδες του βιβλίου δεν λείπουν και βαριά ονόματα πατέρων και συγγραφέων της εκκλησίας, όπως ο Ιουστίνος εκ των Απολογητών, ο Θεόφιλος Αντιοχείας, ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς και ο Ωριγένης.

Σε ειδικό κεφάλαιο γίνεται εκτενής αναφορά στον πολύ ενδιαφέροντα τρόπο με τον οποίο αναφέρθηκαν στην έννοια του ωτός οι τρεις Καππαδόκες Ιεράρχες, Μέγας Βασίλειος, ο αδελφός του Γρηγόριος Νύσσης και ο Γρηγόριος Ναζιανζηνός, μαζί με τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο και τον Επιφάνιο Κωνσταντίας Κύπρου. Μέσα από την αναφορά αυτή γινόμαστε κοινωνοί του σπουδαίου λόγου των επιφανών αυτών εκκλησιαστικών προσωπικοτήτων και του αξιόλογου από άποψη θεολογική, ανθρωπολογική, φιλοσοφική και κοινωνιολογική έργου τους. Ευχή και ελπίδα του συγγραφέα δρος Ανδρέα Ν. Παπαβασιλείου είναι «ο λόγος του να αχθεί σε τέτοιο επίπεδο, ώστε να τύχει ευήκοου ωτός πολλών. Συστήνοντας το βιβλίο προς ανάγνωση, του το ευχόμαστε και εμείς.