Γράφει η Αγγέλα Κωνσταντινίδου
Η έκθεση του Μαρίνου Καρτίκκη* με τίτλο «Εναλλακτική Πραγματικότητα» παρουσιάστηκε στη γκαλερί Αποκάλυψη στη Λευκωσία, από τις 7 Οκτωβρίου 2026 μέχρι τις 24 Οκτωβρίου 2026.
Οι πίνακες του καλλιτέχνη συνθέτουν ένα κόσμο που μοιάζει να βρίσκεται στο μεταίχμιο ονείρου και πραγματικότητας, οικείου και ανοίκειου, γαλήνης και απειλής. Οι μορφές αυτού του μεταιχμιακού κόσμου δεν είναι απόλυτα ανθρώπινες ενώ δεν παύουν να είναι βαθιά ανθρωποκεντρικές.
Η εγγύτητα της απόστασης των φιγούρων από τον θεατή αλλοιώνεται και αποκτά βάθος με την προσθήκη στοιχείων σε διαφορετικές κλίμακες.
Πρόσωπα επιμήκη, σώματα που συγχωνεύονται, μικρά, σχεδόν αινιγματικά στοιχεία/σύμβολα δημιουργούν μια εικαστική γλώσσα που δεν επιδιώκει να αναπαραστήσει τον κόσμο, αλλά να αποδώσει σε αυτόν μια αίσθηση ύπαρξης.
Το όνειρο δεν αποτελεί φυγή από την πραγματικότητα αλλά ένα διαφορετικό τρόπο πρόσληψής της: ένα χώρο μιας συμβολικής υπόστασης, αντισυμβατικό.
Οι φιγούρες εμφανίζονται να έχουν αναδυθεί από ένα βαθύτερο, ασυνείδητο επίπεδο, όπου έννοιες όπως η μνήμη, ο φόβος, η μοναξιά και η επιθυμία δεν χρειάζονται σαφή αφηγηματική μορφή για να γίνουν αντιληπτές.
Το πρόσωπο χωρίς χαρακτηριστικά και η αφαίρεση
Η ικανότητα των μορφών να μεταδίδουν συναίσθημα, χωρίς απαραίτητα να βασίζονται στην παραδοσιακή εκφραστικότητα του προσώπου είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία των έργων. Τα χαρακτηριστικά των προσώπων είναι ελάχιστα, και περιορίζονται συνήθως στο ένα μάτι ή σε περιγράμματα. Τα σώματα αποδίδονται με μεγάλες, ενιαίες μάζες. Και εδώ είναι που ξεχωρίζει η δυναμική της τεχνικής: παρόλα τα πιο πάνω, οι φιγούρες δεν μοιάζουν συναισθηματικά κενές. Αντίθετα, αποπνέουν συναισθήματα όπως η μελαγχολία αλλά και μια αδιόρατη ανησυχία. Και εδώ βρίσκεται και η αντίφαση στην ζωγραφική γλώσσα: όσο περισσότερο αφαιρείται η εξωτερική πληροφορία, τόσο ενεργοποιείται η ψυχολογική ανάγνωση της μορφής.
Τα πρόσωπα δεν αποκαλύπτονται, αλλά αποκαλύπτεται το πώς αισθανόμαστε εμείς απέναντί τους. Και κάπως έτσι ο θεατής προβάλλει σε αυτά τους δικούς του φόβους και τα δικά του βιώματα. Η αφαίρεση δεν αποτελεί έλλειψη έκφρασης αλλά μηχανισμό παραγωγής της.
Το βλέμμα ως μηχανισμός επιτήρησης
Συχνά το μοναδικό χαρακτηριστικό του προσώπου γίνεται το κεντρικό στοιχείο της μορφής αλλά και το σημείο όπου η μορφή επιστρέφει το βλέμμα στο θεατή. Η εμπειρία: σχεδόν κινηματογραφική. Οι μορφές μοιάζουν να παρακολουθούν τον θεατή, να γνωρίζουν την παρουσία του, καταργώντας έτσι την τυπική σχέση έργου και παρατηρητή. Αναδύεται μια κινηματογραφική ατμόσφαιρα αγωνίας, παρόμοια με αυτήν του θρίλερ που βασίζεται στην ψυχολογία της εικόνας: μια αίσθηση ότι κάτι συμβαίνει πέραν από το οπτικό μας πεδίο, μια πληροφορία κρυμμένη στη σιωπή, όπου το βλέμμα γίνεται μέσο ελέγχου, απειλής. Η αγωνία δεν προκύπτει από τον τρόμο αλλά από την αβεβαιότητα. Ο θεατής εκτίθεται χωρίς να το αντιληφθεί: δεν βρίσκεται πλέον απέναντι στο έργο αλλά μέσα στο πεδίο βλέμματος του ίδιου του έργου.
Ανάμεσα στην ρευστότητα και την στερεότητα
Η υλικότητα δημιουργεί ατμόσφαιρα. Οι επιφάνειες συγκρούονται μέσα από τις αποχρώσεις των κύριων χρωμάτων, άλλοτε ως κηλίδες και άλλοτε ως συσσωρευμένη ύλη. Το χρώμα αποκτά δική του υπόσταση. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η συνύπαρξη της οργανικής φόρμας με τη γεωμετρική οργάνωση. Ευθείες και καμπύλες γραμμές με σχετική πύκνωση ή αραίωση χρωμάτων δημιουργούν την αίσθηση πως κάθε φιγούρα βρίσκεται μεταξύ δυο κόσμων, μεταξύ υγρού και στερεού στοιχείου. Οι φιγούρες μοιάζουν να βυθίζονται κατά το ήμισυ σε μια θάλασσα σκέψεων άλλοτε αποπνικτική και άλλοτε γαλήνια, απελευθερωτική.
Αποχρώσεις
Η χρωματική παλέτα λειτουργεί ως δεύτερος αφηγητής. Τα χρώματα γίνονται έννοιες. Το μπλε μοιάζει εσωστρεφές, αποστασιοποιημένο, χωρίς απαραίτητα να είναι και απειλητικό, ενώ το κόκκινο προσδίδει σωματική θερμότητα, καύση, πάθος, κίνδυνο, ζωτική ενέργεια.
Το παράδοξο της απειλής και της γαλήνης
Αν και οι πίνακες έχουν κάτι το τρομακτικό εντούτοις δεν είναι επιθετικοί. Ωστόσο η ακινησία τους δεν είναι απαραίτητα καθησυχαστική. Είναι αναμονή; Συγκράτηση; Αναστολή; Το παράδοξο αυτό παραπέμπει σε μια ιδιαίτερη ψυχική εμπειρία.
Τα μικρά στοιχεία και οι πιθανές σημασίες τους
Το δέντρο, το σπίτι, ο φάρος, ο γάτος, ο ήλιος, συγκροτούν ένα συμβολικό, ίσως, λεξιλόγιο, με πολλαπλές αναγνώσεις. Το δέντρο συνδέει γη και ουρανό, ορατό και αόρατο, οι διακλαδώσεις του ρίζες, δεσμά, διαδρομές. Το σπίτι είναι ασφάλεια, ιδιωτικότητα, απόσταση, προστασία και μοναξιά μαζί. Ο φάρος προσανατολισμός, ελπίδα, διαφυγή. Ο γάτος ανεξαρτησία, εγρήγορση, ένστικτο. Ο ήλιος απόσταση, ελπίδα, διαύγεια, φως. Ξεχωρίζει η μουσουλμανική μορφή που προσθέτει μια άλλη διάσταση στην ανάγνωση.
Σκηνοθεσία της σιωπής
Οι πίνακες θα μπορούσαν να είναι στατικές σκηνές μιας ταινίας. Μια λειτουργία που θυμίζει τη δύναμη του κινηματογραφικού πλάνου και μετατρέπει το αντικείμενο σε φορέα αγωνίας, που δημιουργείται όχι τόσο από το ίδιο το αντικείμενο αλλά από τον τρόπο που τοποθετείται κάθε φιγούρα μέσα στο κάδρο αλλά και τη σχέση του με ό,τι βρίσκεται εκτός κάδρου.
Πάνω απ’ όλα παραμένει το βλέμμα. Ένα βλέμμα που δεν εξηγεί, δεν καθησυχάζει, αλλά μας βάζει σε σκέψεις. Οι πίνακες του Μαρίνου Καρτίκκη δε μας δείχνουν τον κόσμο, αλλά μας δημιουργούν την αίσθηση ότι ο κόσμος έχει στραφεί προς εμάς και μας κοιτάζει. Και όσο περισσότερο στεκόμαστε απέναντί τους προσπαθώντας να τους αποκωδικοποιήσουμε τόσο περισσότερο συνειδητοποιούμε ότι η πράξη της παρατήρησης έχει γίνει μέρος του έργου. Είμαστε ανάμεσα στο όνειρο και την πραγματικότητα όχι γιατί δεν μπορούμε να ξεχωρίσουμε τα δύο αλλά γιατί αρχίζουμε να υποψιαζόμαστε ότι κατοικούνται από τις ίδιες μορφές.
*Ο Μαρίνος Καρτίκκης έχει πραγματοποιήσει ατομικές εκθέσεις ζωγραφικής και έχει συμμετάσχει σε πολλές ομαδικές εκθέσεις στην Κύπρο και το εξωτερικό. Εκτός από τη ζωγραφική, είναι καταξιωμένος σκηνοθέτης και σεναριογράφος.
Σχετικά με την έκθεση «Εναλλακτική πραγματικότητα» στο ημερολόγιο του Δήμου Λευκωσίας.
Διαβάστε επίσης την κριτική της Αγγέλας Κωνσταντινίδου για το «EASTERMAN».
Discover more from Agora Περιοδικό
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
