Έμπολα: Πώς μεταδίδεται και ποιες θεραπείες υπάρχουν

Νέα ανησυχία προκαλεί η εξάπλωση του ιού Έμπολα στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. Ένας οδηγός μοτοταξί πέθανε στην επαρχία Μπας-Ουελέ, όπου μέχρι σήμερα δεν είχαν καταγραφεί περιστατικά της συνεχιζόμενης επιδημίας.

Ο άνδρας είχε ταξιδέψει από την επαρχία Οτ-Ουελέ, όπου υπήρχαν ήδη κρούσματα. Παρουσίασε αιμορραγικά συμπτώματα και διαγνώστηκε με Έμπολα μετά τον θάνατό του. Πριν πεθάνει, επισκέφθηκε αρκετές μονάδες υγείας. Επιπλέον, συνάδελφοί του επιχείρησαν να παραλάβουν τη σορό του. Οι Αρχές φοβούνται ότι αρκετοί άνθρωποι ενδέχεται να εκτέθηκαν στον ιό.

Σύμφωνα με τα νεότερα κυβερνητικά στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν στις 13 Αυγούστου 2026, η επιδημία έχει προκαλέσει 4.566 επιβεβαιωμένα κρούσματα και 2.128 θανάτους. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη έξαρση Έμπολα που έχει καταγραφεί ποτέ στο Κονγκό και τη δεύτερη μεγαλύτερη παγκοσμίως. Reuters

Τι είναι ο ιός Έμπολα

Η νόσος Έμπολα είναι μια σπάνια αλλά ιδιαίτερα σοβαρή λοιμώδης ασθένεια. Προκαλείται από ιούς του γένους Orthoebolavirus, οι οποίοι ανήκουν στην οικογένεια των φιλοϊών. Έχουν εντοπιστεί έξι διαφορετικά είδη ορθομπολαϊών. Ωστόσο, τρία από αυτά έχουν προκαλέσει μεγάλες επιδημίες:

• Ο ιός Έμπολα ή στέλεχος Ζαΐρ.
• Ο ιός του Σουδάν.
• Ο ιός Μπουντιμπούγκιο.

Η σημερινή επιδημία στο Κονγκό προκαλείται από το στέλεχος Μπουντιμπούγκιο. Το συγκεκριμένο στέλεχος εντοπίστηκε για πρώτη φορά το 2007 στην περιοχή Μπουντιμπούγκιο της Ουγκάντας. Τότε είχαν καταγραφεί 131 περιστατικά και 42 θάνατοι.

Το μέσο ποσοστό θνητότητας όλων των μορφών της νόσου Έμπολα υπολογίζεται περίπου στο 50%. Ωστόσο, στις προηγούμενες επιδημίες κυμάνθηκε από 25% έως και 90%, ανάλογα με το στέλεχος, την ταχύτητα διάγνωσης και την ποιότητα της περίθαλψης. Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας

Πότε εντοπίστηκε για πρώτη φορά

Ο Έμπολα αναγνωρίστηκε για πρώτη φορά το 1976, όταν ξέσπασαν σχεδόν ταυτόχρονα δύο διαφορετικές επιδημίες στην Αφρική. Η πρώτη καταγράφηκε στη Νζάρα, στο σημερινό Νότιο Σουδάν. Προκλήθηκε από το στέλεχος του Σουδάν και είχε ως αποτέλεσμα 284 κρούσματα και 151 θανάτους.

Η δεύτερη εκδηλώθηκε στο χωριό Γιαμπούκου, στο τότε Ζαΐρ και σημερινή Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. Σε εκείνη την επιδημία καταγράφηκαν 318 περιστατικά και 280 θάνατοι. Η θνητότητα έφτασε το 88%. Ο πρώτος γνωστός ασθενής στο Γιαμπούκου είχε λάβει ένεση για πιθανή ελονοσία. Στη συνέχεια, η επαναχρησιμοποίηση μολυσμένων βελονών και συρίγγων στο τοπικό νοσοκομείο συνέβαλε στη γρήγορη μετάδοση της νόσου.

Ο ιός πήρε το όνομά του από τον ποταμό Έμπολα, ο οποίος βρίσκεται κοντά στην περιοχή όπου εκδηλώθηκε η επιδημία του 1976. CDC – Ιστορικό των επιδημιών Έμπολα

Από πού προήλθε ο Έμπολα

Οι επιστήμονες δεν έχουν αποδείξει με απόλυτη βεβαιότητα ποιο ζώο αποτελεί τη φυσική δεξαμενή του ιού. Οι νυχτερίδες που τρέφονται με φρούτα θεωρούνται οι πιθανότεροι φυσικοί ξενιστές.

Η αρχική μετάδοση στον άνθρωπο πιστεύεται ότι συμβαίνει έπειτα από επαφή με το αίμα, τις εκκρίσεις ή τους ιστούς μολυσμένων άγριων ζώων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται νυχτερίδες, χιμπαντζήδες, γορίλες, πίθηκοι και δασικές αντιλόπες.

Επομένως, η πρώτη καταγραφή του ιού στο Κονγκό το 1976 δεν σημαίνει ότι εκεί «δημιουργήθηκε» ο Έμπολα. Ο ιός πιθανότατα κυκλοφορούσε για πολύ μεγαλύτερο διάστημα σε άγρια ζώα της υποσαχάριας Αφρικής.

Πώς μεταδίδεται ο ιός Έμπολα

Ο Έμπολα δεν μεταδίδεται μέσω του αέρα όπως η γρίπη ή η COVID-19. Επίσης, ένας άνθρωπος δεν μεταδίδει τον ιό πριν παρουσιάσει συμπτώματα.

Η μετάδοση γίνεται με άμεση επαφή με:

• Αίμα ή άλλα σωματικά υγρά ασθενούς.
• Εμετό, κόπρανα, ούρα, σάλιο, ιδρώτα ή μητρικό γάλα.
• Μολυσμένα ρούχα, σεντόνια, σύριγγες και ιατρικό εξοπλισμό.
• Τη σορό ανθρώπου που πέθανε από τη νόσο.
• Αίμα ή ιστούς μολυσμένων άγριων ζώων.

Ο ιός μπορεί επίσης να παραμείνει για μεγάλο χρονικό διάστημα σε ορισμένα σημεία του σώματος ανθρώπων που ανάρρωσαν. Έχει καταγραφεί μετάδοση μέσω σπέρματος ακόμη και αρκετούς μήνες μετά την ανάρρωση.

Ποια είναι τα συμπτώματα

Η περίοδος επώασης κυμαίνεται από δύο έως 21 ημέρες. Τα πρώτα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως ξαφνικά και περιλαμβάνουν:

• Πυρετό.
• Έντονη κόπωση.
• Μυϊκούς πόνους.
• Πονοκέφαλο.
• Πονόλαιμο.

Στη συνέχεια μπορεί να εμφανιστούν εμετοί, διάρροια, κοιλιακός πόνος, εξάνθημα και προβλήματα στη λειτουργία των νεφρών και του ήπατος.

Παρά τη δημόσια εικόνα που έχει δημιουργηθεί για τη νόσο, η αιμορραγία δεν εμφανίζεται σε όλους τους ασθενείς. Όταν παρουσιαστεί, συνήθως συμβαίνει σε προχωρημένο στάδιο.

Ποιες θεραπείες υπάρχουν σήμερα

Η αντιμετώπιση του Έμπολα εξαρτάται από το στέλεχος του ιού. Για τη νόσο που προκαλείται από το στέλεχος Ζαΐρ υπάρχουν δύο εγκεκριμένες θεραπείες:

• Το Inmazeb, ένας συνδυασμός τριών μονοκλωνικών αντισωμάτων.
• Το Ebanga, ένα μονοκλωνικό αντίσωμα γνωστό και ως ansuvimab.

Τα αντισώματα προσκολλώνται σε πρωτεΐνη της επιφάνειας του ιού. Έτσι, δυσκολεύουν την είσοδό του στα ανθρώπινα κύτταρα. Και οι δύο θεραπείες έχουν αξιολογηθεί σε τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή και συνδέθηκαν με αυξημένη επιβίωση.

Ωστόσο, αυτές οι θεραπείες έχουν εγκριθεί μόνο για το στέλεχος Ζαΐρ. Η αποτελεσματικότητά τους δεν έχει αποδειχθεί απέναντι στο στέλεχος Μπουντιμπούγκιο που προκαλεί τη σημερινή επιδημία. CDC – Κλινική αντιμετώπιση του Έμπολα

Τι γίνεται με τη σημερινή επιδημία

Σήμερα δεν υπάρχει εγκεκριμένη ειδική θεραπεία ή εμβόλιο για τον ιό Μπουντιμπούγκιο. Για τον λόγο αυτό, οι γιατροί βασίζονται στην έγκαιρη διάγνωση και στην εντατική υποστηρικτική φροντίδα.

Η περίθαλψη μπορεί να περιλαμβάνει:

• Ενδοφλέβια χορήγηση υγρών και ηλεκτρολυτών.
• Υποστήριξη της αρτηριακής πίεσης.
• Χορήγηση οξυγόνου.
• Αντιμετώπιση του πυρετού, του πόνου, του εμετού και της διάρροιας.
• Διατροφική υποστήριξη.
• Αντιμετώπιση δευτερογενών λοιμώξεων και οργανικής ανεπάρκειας.

Η έγκαιρη και σωστή υποστηρικτική φροντίδα μπορεί να αυξήσει σημαντικά τις πιθανότητες επιβίωσης.

Υπάρχει εμβόλιο για τον Έμπολα;

Το εμβόλιο Ervebo παρέχει προστασία απέναντι στο στέλεχος Ζαΐρ. Έχει χρησιμοποιηθεί κυρίως με τη μέθοδο του «δακτυλιοειδούς εμβολιασμού». Δηλαδή, εμβολιάζονται οι στενές επαφές ενός κρούσματος και οι επαφές αυτών των ανθρώπων.

Το Ervebo, όμως, δεν προστατεύει από το στέλεχος Μπουντιμπούγκιο. Επομένως, δεν αποτελεί εγκεκριμένη λύση για τη σημερινή επιδημία.

Πόσο κινδυνεύει ο υπόλοιπος κόσμος

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει χαρακτηρίσει τη σημερινή επιδημία κατάσταση έκτακτης ανάγκης διεθνούς ενδιαφέροντος. Ωστόσο, αξιολογεί τον κίνδυνο για τον υπόλοιπο κόσμο ως χαμηλό.

Ο κίνδυνος θεωρείται πολύ υψηλός στο Κονγκό και υψηλός στις γειτονικές χώρες, λόγω των συνεχών μετακινήσεων πληθυσμών. Ο ΠΟΥ δεν εισηγείται περιορισμούς στα ταξίδια ή στο εμπόριο με τις επηρεαζόμενες χώρες. ΠΟΥ – Επιδημία Μπουντιμπούγκιο