Η πολιτική ρητορική του Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα προκαλέσει αμηχανία αλλά και ανησυχία στη διεθνή κοινότητα. Δηλώσεις για την ανάγκη «αγοράς» ή ελέγχου της Γροιλανδίας, η σκληρή στάση απέναντι στην Κούβα και το Ιράν, αλλά και η γενικότερη αντίληψη περί ισχύος που βασίζεται στην ωμή δύναμη, την οικονομική πίεση και τον συμβολισμό της κυριαρχίας, θυμίζουν περισσότερο λογικές αυτοκρατοριών παρά σύγχρονες δημοκρατικές ηγεσίες.
Σε αυτό το πλαίσιο, η σύγκριση με τον Μέγα Αλέξανδρο —όσο τολμηρή κι αν ακούγεται— δεν είναι εντελώς αβάσιμη. Όχι φυσικά ως προς το ιστορικό μέγεθος ή τη στρατιωτική ιδιοφυΐα, αλλά ως προς τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τον κόσμο, την εξουσία και τα σύνορα.
Η γεωγραφία ως τρόπαιο
Ο Μέγας Αλέξανδρος δεν κατέκτησε απλώς εδάφη. Κατέκτησε συμβολισμούς. Η Ασία δεν ήταν μόνο χώρος· ήταν ιδέα. Η επέκταση της Μακεδονικής αυτοκρατορίας αποτελούσε απόδειξη κοσμοϊστορικής αποστολής.
Αντίστοιχα, όταν ο Τραμπ μιλούσε για τη Γροιλανδία, δεν το έκανε με όρους γεωπολιτικής στρατηγικής υψηλής ανάλυσης, αλλά με τη λογική του «asset»: ένας χώρος πλούσιος σε πόρους, στρατηγικά χρήσιμος, που «θα έπρεπε» να ανήκει στις ΗΠΑ. Η προσέγγιση δεν διαφέρει ουσιαστικά από τη λογική της αρχαίας κατάκτησης: το έδαφος ως αντικείμενο ισχύος και κύρους.
Ισχύς χωρίς προσχήματα
Ο Αλέξανδρος δεν έκρυβε ποτέ ότι κυβερνούσε μέσω της δύναμης. Ο πόλεμος ήταν εργαλείο πολιτικής και η υποταγή όρος επιβίωσης. Ωστόσο, συνδύασε τη βία με πολιτισμική ενσωμάτωση, επιδιώκοντας —τουλάχιστον εν μέρει— τη σύνθεση λαών.
Ο Τραμπ, αντίθετα, προβάλλει μια πιο ωμή εκδοχή ισχύος. Κυρώσεις, εμπορικοί πόλεμοι, απειλές και απομόνωση κρατών όπως η Κούβα δεν συνοδεύονται από κάποιο όραμα ενσωμάτωσης ή διεθνούς συνύπαρξης. Πρόκειται για ισχύ τιμωρητική, όχι ενοποιητική. Εκεί που ο Αλέξανδρος ήθελε να κυβερνήσει έναν κόσμο, ο Τραμπ φαίνεται να θέλει απλώς να τον επιβάλει.
Ο ηγέτης πάνω από τους θεσμούς
Ο Μέγας Αλέξανδρος ήταν η προσωποποίηση του κράτους. Δεν υπήρχαν θεσμικά αντίβαρα· η βούλησή του ήταν νόμος. Η προσωπική του φιλοδοξία ταυτιζόταν με την ιστορική μοίρα της αυτοκρατορίας.
Ο Τραμπ, αν και λειτουργεί εντός δημοκρατικού πλαισίου, συχνά έδειξε περιφρόνηση προς θεσμούς, διεθνείς οργανισμούς και παραδοσιακές συμμαχίες. Η πολιτική του βασίστηκε στην εικόνα του «ισχυρού άνδρα» που μπορεί να επιβάλει λύσεις παρακάμπτοντας κανόνες, θυμίζοντας περισσότερο μονάρχη παρά εκλεγμένο πρόεδρο.
Μια επικίνδυνη αναβίωση
Η σύγκριση Τραμπ – Μεγάλου Αλεξάνδρου δεν αποσκοπεί στο να εξυψώσει τον πρώτο, ούτε να μειώσει τον δεύτερο. Αντίθετα, αναδεικνύει κάτι βαθύτερο: την επιστροφή μιας αυτοκρατορικής νοοτροπίας σε έναν κόσμο που υποτίθεται ότι έχει οικοδομηθεί πάνω στη συνεργασία, το διεθνές δίκαιο και τον αμοιβαίο σεβασμό.
Ο Αλέξανδρος έδρασε σε έναν κόσμο χωρίς ΟΗΕ, χωρίς διεθνείς συνθήκες, χωρίς παγκόσμια κοινή γνώμη. Ο Τραμπ όχι. Κι όμως, συχνά μοιάζει να αγνοεί αυτό το ιστορικό κεκτημένο.
Ίσως τελικά το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι η σύγκριση με τον Μέγα Αλέξανδρο, αλλά το γεγονός ότι, 2.300 χρόνια μετά, η πολιτική ισχύς εξακολουθεί να ονειρεύεται σύνορα που μετακινούνται με τη βούληση ενός ανθρώπου.
Discover more from Agora Περιοδικό
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
