Υπόγεια Αγία Σοφία: Στοές και περάσματα που φθάνουν έως και τα 9 χιλιόμετρα

Ένα εκτεταμένο σύστημα υπόγειων στοών, περασμάτων και χώρων κάτω και γύρω από την Αγία Σοφία βρίσκεται στο επίκεντρο των εργασιών αποκατάστασης που πραγματοποιούνται στην Κωνσταντινούπολη.

Ο Τούρκος υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού, Mehmet Nuri Ersoy, ανέφερε στις 17 Σεπτεμβρίου ότι γίνεται λόγος για υπόγειο δίκτυο που σε ορισμένες αναφορές «εκτείνεται έως περίπου 9 χιλιόμετρα». Σύμφωνα με τον ίδιο, συνεργεία καθαρίζουν και αποκαθιστούν τα προσβάσιμα τμήματα, ενώ σε άλλα σημεία η πρόσβαση παραμένει αδύνατη εξαιτίας καταρρεύσεων και επιχώσεων.

Ο υπουργός άφησε επίσης ανοικτό το ενδεχόμενο ορισμένα ασφαλή τμήματα να γίνουν μελλοντικά επισκέψιμα, αφού προηγουμένως ολοκληρωθούν οι εργασίες.

Επτά γραμμές σηράγγων έχουν ήδη καταγραφεί

Τα στοιχεία που είχε δημοσιοποιήσει τον Φεβρουάριο το τουρκικό Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού είναι περισσότερο συγκεκριμένα. Σε επίσημη ανακοίνωσή του ανέφερε ότι στη δυτική αυλή της Αγίας Σοφίας είχαν τεκμηριωθεί επτά γραμμές σηράγγων μήκους εκατοντάδων μέτρων.

Κατά τις εργασίες αφαιρέθηκαν μεγάλες ποσότητες χώματος από υπόγειους χώρους και σήραγγες. Μόνο από τις επτά γραμμές σηράγγων είχαν απομακρυνθεί, σύμφωνα με το Υπουργείο, περισσότεροι από χίλιοι τόνοι επιχώσεων.

Τι έχει αποδείξει μέχρι σήμερα η επιστήμη

Η ύπαρξη υπόγειων κατασκευών στην Αγία Σοφία δεν αποτελεί νέα ανακάλυψη. Η πρώτη συστηματική τρισδιάστατη αποτύπωσή τους πραγματοποιήθηκε το 2020 από ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τον αρχιτέκτονα και ακαδημαϊκό Hasan Fırat Diker.

Η επιστημονική μελέτη, που δημοσιεύθηκε το 2021 στο Preservation, Digital Technology & Culture, κατέγραψε τότε περίπου 936 μέτρα προσβάσιμων υπόγειων κατασκευών. Σε αυτές περιλαμβάνονται κανάλια, περάσματα, πηγάδια και υπόγειοι χώροι που εξυπηρετούσαν, μεταξύ άλλων, την ύδρευση, την αποστράγγιση και τον αερισμό του συγκροτήματος.

Μεταγενέστερη μελέτη του Diker καταγράφει υπόγειες κατασκευές που συνδέονται με διαφορετικές ιστορικές φάσεις του μνημείου: από ένα υπόγειο ταφικό ή βοηθητικό χώρο που χρονολογείται πιθανώς στον 4ο αιώνα μέχρι κατασκευές που σχετίζονται με τη Θεοδοσιανή Αγία Σοφία του 5ου αιώνα και την Αγία Σοφία του Ιουστινιανού του 6ου αιώνα.

Η αναφορά στα 9 χιλιόμετρα επομένως αποτελεί νεότερη εκτίμηση που δημοσιοποίησε ο Τούρκος υπουργός και όχι ακόμη πλήρως χαρτογραφημένο αρχαιολογικό δίκτυο. Οι εργασίες που συνεχίζονται ενδέχεται να δείξουν πόσο εκτεταμένο είναι πραγματικά το υπόγειο σύστημα της Αγίας Σοφίας.