Η νέα έντονη δραστηριότητα της Αίτνας τις τελευταίες ημέρες έφερε ξανά στο προσκήνιο ένα από τα γνωστότερα και καλύτερα παρακολουθούμενα ηφαίστεια στον κόσμο.
Στις 6 και 7 Αυγούστου 2026 η δραστηριότητα στον κρατήρα Voragine ενισχύθηκε σημαντικά, εξελισσόμενη σε ισχυρούς πίδακες λάβας. Καταγράφηκαν πτώσεις τέφρας στις περιοχές Ragalna και Adrano, ροές λάβας στη Valle del Leone και άνοιγμα νέου ηφαιστειακού στομίου στη Valle del Bove, σε υψόμετρο περίπου 2.750 μέτρων.
Για την Αίτνα, όμως, ακόμη και μια τόσο εντυπωσιακή εικόνα δεν είναι κάτι ασυνήθιστο.
Το ηφαίστειο της ανατολικής Σικελίας έχει πίσω του ιστορία περίπου 500.000 ετών, ενώ οι άνθρωποι καταγράφουν τις εκρήξεις του εδώ και τουλάχιστον 2.700 χρόνια. Η UNESCO το χαρακτηρίζει το ενεργότερο στρωματοηφαίστειο στον κόσμο και ένα από τα καλύτερα μελετημένα και παρακολουθούμενα ηφαιστειακά συστήματα.
Θα είμαι ασφαλής αν ταξιδέψω αυτή την περίοδο στη Σικελία;
Ένα βουνό που δεν μένει ποτέ ίδιο
Η Αίτνα δεσπόζει πάνω από την ανατολική Σικελία, κοντά στην Κατάνια. Το ύψος και η μορφολογία της μεταβάλλονται καθώς οι επανειλημμένες εκρήξεις δημιουργούν νέους κώνους, κρατήρες και αποθέσεις λάβας.
Πρόκειται για στρωματοηφαίστειο, αλλά η συμπεριφορά του διαφέρει από την εικόνα ενός ηφαιστείου που παραμένει αδρανές για αιώνες και ξαφνικά «ξυπνά». Η Αίτνα παρουσιάζει σχεδόν συνεχή ηφαιστειακή δραστηριότητα, είτε από τους κρατήρες της κορυφής είτε από ρωγμές στις πλαγιές της.
Ένα από τα χαρακτηριστικότερα γεωλογικά στοιχεία της είναι η Valle del Bove, η τεράστια κοιλότητα στην ανατολική πλευρά του βουνού, μέσα στην οποία διοχετεύονται πολλές από τις ροές λάβας.
1669: Όταν η λάβα έφτασε στην Κατάνια
Η πλέον γνωστή ιστορική έκρηξη της Αίτνας ξεκίνησε τον Μάρτιο του 1669.
Ρωγμές άνοιξαν στη νότια πλευρά του ηφαιστείου και τεράστιες ποσότητες λάβας άρχισαν να κινούνται προς κατοικημένες περιοχές.
Χωριά καταστράφηκαν και τελικά η λάβα έφτασε στα τείχη της Κατάνιας.
Η ροή προχώρησε μέχρι τη θάλασσα, δημιουργώντας νέο έδαφος και μεταβάλλοντας την ακτογραμμή.
Το επεισόδιο παραμένει σημείο αναφοράς για την εκτίμηση του ηφαιστειακού κινδύνου, επειδή απέδειξε ότι υπό συγκεκριμένες συνθήκες η λάβα μπορεί να κινηθεί σε μεγάλες αποστάσεις από την κορυφή.
1928: Η Mascali χάνεται κάτω από τη λάβα
Τον Νοέμβριο του 1928 σημειώθηκε μία από τις πιο καταστροφικές εκρήξεις της νεότερης εποχής.
Η λάβα κινήθηκε με μεγάλη ταχύτητα προς την ανατολική πλευρά του ηφαιστείου και έφτασε στη Mascali.
Μεγάλο τμήμα της πόλης καταστράφηκε.
Το συγκεκριμένο επεισόδιο κατέδειξε έναν από τους σημαντικότερους κινδύνους της Αίτνας: οι εκρήξεις δεν χρειάζεται να ξεκινούν στην ίδια την κορυφή.
Μπορούν να ανοίξουν ρωγμές αρκετά χαμηλότερα στις πλαγιές, μειώνοντας σημαντικά την απόσταση που χωρίζει τη λάβα από κατοικημένες περιοχές.
Η προσπάθεια να σταματήσουν τη λάβα
Με την πρόοδο της τεχνολογίας οι αρχές άρχισαν να επιχειρούν κάτι που προηγουμένως θα φαινόταν αδιανόητο: να αλλάξουν την πορεία της λάβας.
Το 1983 χρησιμοποιήθηκαν εκρηκτικά για να επιχειρηθεί εκτροπή ροών.
Ακόμη πιο γνωστή έγινε η επιχείρηση κατά την έκρηξη του 1991-1993, όταν η λάβα απειλούσε τη Zafferana Etnea.
Κατασκευάστηκαν αναχώματα και πραγματοποιήθηκαν παρεμβάσεις στα κανάλια της λάβας με στόχο να μειωθεί η απειλή για τον οικισμό.
Η Zafferana τελικά σώθηκε.
Η μεγάλη έκρηξη του 2002-2003
Τον Οκτώβριο του 2002 μια νέα μεγάλη έκρηξη άνοιξε ρωγμές στη βόρεια και νότια πλευρά του ηφαιστείου.
Οι ροές λάβας προκάλεσαν σοβαρές ζημιές σε τουριστικές υποδομές, ενώ η ηφαιστειακή τέφρα δημιούργησε μεγάλα προβλήματα στην ευρύτερη περιοχή της Κατάνιας.
Το αεροδρόμιο αναγκάστηκε να διακόψει επανειλημμένα τη λειτουργία του.
Αυτός είναι άλλωστε ένας από τους βασικούς κινδύνους της Αίτνας σήμερα: δεν χρειάζεται η λάβα να πλησιάσει μια πόλη για να δημιουργηθεί σοβαρό πρόβλημα. Η τέφρα μπορεί να επηρεάσει αερομεταφορές, οδικό δίκτυο, γεωργία και ποιότητα του αέρα.
Γιατί εκρήγνυται τόσο συχνά;
Η Σικελία βρίσκεται σε μια γεωλογικά εξαιρετικά σύνθετη περιοχή της Μεσογείου, όπου αλληλεπιδρούν τεκτονικές δομές που συνδέονται με την Αφρικανική και την Ευρασιατική πλάκα.
Το μάγμα ανεβαίνει μέσα στο ηφαιστειακό σύστημα και μπορεί να εκτονωθεί είτε από τους κεντρικούς κρατήρες είτε από πλευρικές ρωγμές.
Γι’ αυτό η δραστηριότητα της Αίτνας μπορεί να πάρει πολλές μορφές: από μικρές εκρήξεις και εκπομπές αερίων μέχρι στρομπολιανή δραστηριότητα, τεράστιους πίδακες λάβας και μεγάλες ροές.
Θα μπορούσε να γίνει μια νέα Πομπηία;
Η σύγκριση με τον Βεζούβιο είναι αναπόφευκτη αλλά γεωλογικά παραπλανητική.
Οι περισσότερες εκρήξεις της Αίτνας δεν έχουν τον ίδιο χαρακτήρα με την καταστροφική έκρηξη του Βεζούβιου το 79 μ.Χ.
Στην Αίτνα η βασαλτική λάβα συχνά κινείται αρκετά αργά ώστε να υπάρχει χρόνος για προληπτική απομάκρυνση πληθυσμών.
Ο κίνδυνος όμως δεν είναι μηδενικός. Η Αίτνα μπορεί να παράγει εκρήξεις, τέφρα, ηφαιστειακά αέρια, πτώση υλικών και —σε ορισμένα επεισόδια— πυροκλαστικά φαινόμενα.
Το κρίσιμο πλεονέκτημα σήμερα είναι ότι αποτελεί ένα από τα καλύτερα παρακολουθούμενα ηφαίστεια παγκοσμίως.
Τι πρέπει να γίνει για να μην υπάρξουν θύματα σε μεγάλη έκρηξη
Το σημαντικότερο μέτρο δεν είναι να επιχειρήσει κανείς να «σταματήσει» το ηφαίστειο αλλά να απομακρύνει εγκαίρως τους ανθρώπους από τις περιοχές που κινδυνεύουν.
Η επιστημονική παρακολούθηση επιτρέπει την καταγραφή μεταβολών στη σεισμικότητα, στον ηφαιστειακό τρόμο, στις παραμορφώσεις του εδάφους και στη συμπεριφορά των κρατήρων.
Όταν μια εξέλιξη δείχνει αυξημένο κίνδυνο, οι περιοχές πρόσβασης πρέπει να κλείνουν και, εφόσον χρειαστεί, να πραγματοποιείται προληπτική εκκένωση πριν ο κίνδυνος φτάσει στους οικισμούς.
Το επεισόδιο της 7ης Αυγούστου έδειξε τη χρησιμότητα αυτής της παρακολούθησης: η έντονη αύξηση του ηφαιστειακού τρόμου καταγράφηκε πριν και κατά την ανάπτυξη των ισχυρών πιδάκων λάβας.
Η Αίτνα επομένως δεν είναι ένα «κοιμισμένο τέρας».
Είναι ένα ενεργό φυσικό σύστημα με το οποίο οι κάτοικοι της Σικελίας έχουν μάθει να συμβιώνουν εδώ και χιλιάδες χρόνια.
Και η ιστορία της δείχνει ότι δεν χρειάζεται να φοβάται κανείς κάθε έκρηξη — αλλά δεν πρέπει ποτέ να την υποτιμά.
Μάθετε περισσότερα
- INGV – Istituto Nazionale di Geofisica e Vulcanologia,
- Ιταλική Πολιτική Προστασία – οδηγίες για ηφαιστειακή τέφρα
- UNESCO – Mount Etna.
FAQ
Πόσο παλιά είναι η Αίτνα;
Η ηφαιστειακή ιστορία της φτάνει περίπου 500.000 χρόνια πίσω, ενώ υπάρχουν καταγεγραμμένες αναφορές δραστηριότητας τουλάχιστον 2.700 ετών.
Ποια ήταν η μεγαλύτερη ιστορική έκρηξή της;
Η έκρηξη του 1669 θεωρείται μία από τις σημαντικότερες, καθώς η λάβα έφτασε μέχρι την Κατάνια και τη θάλασσα.
Έχει καταστρέψει ποτέ ολόκληρη πόλη;
Το 1928 η λάβα κατέστρεψε μεγάλο μέρος της Mascali.
Μπορεί να προβλεφθεί η επόμενη μεγάλη έκρηξη;
Δεν μπορεί να προβλεφθεί με ακρίβεια η ημέρα και η ώρα, αλλά η συνεχής παρακολούθηση μπορεί να καταγράψει μεταβολές που υποδεικνύουν αυξημένη ηφαιστειακή αναταραχή.
Ενδιαφέρει και αυτό
Αίτνα: Το εργαστήρι του Ήφαιστου, το κελί του Τυφώνα
Discover more from Agora Περιοδικό
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
