Πάπας Σελεστίνος Ε΄: Έγινε Πάπας με το ζόρι, έκανε νόμο για να δικαιούται να παραιτηθεί και παραιτήθηκε!

Η ιστορία της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας είναι γεμάτη από ισχυρές προσωπικότητες και μακροχρόνιες παποσύνες. Ωστόσο, ένας Πάπας ξεχωρίζει όχι για τη δύναμή του, αλλά για την απόφασή του να την εγκαταλείψει. Ο λόγος για τον Πάπα Σελεστίνο Ε΄ (Celestinus V), τον μοναδικό Πάπα (Μεσαίωνα) που παραιτήθηκε οικειοθελώς, θεσμοθετώντας για πρώτη φορά το δικαίωμα της παπικής παραίτησης.

Από ασκητής σε Ποντίφικας

Ο Πέτρος ντα Μορόνε γεννήθηκε γύρω στο 1215 στην κεντρική Ιταλία. Από νεαρή ηλικία εγκατέλειψε τον κοσμικό βίο και αφιερώθηκε στην ασκητική ζωή, ζώντας επί δεκαετίες ως ερημίτης σε σπηλιές και απομονωμένα μοναστήρια στα Απέννινα. Η φήμη του ως ανθρώπου βαθιάς πνευματικότητας εξαπλώθηκε σε ολόκληρη την Ιταλία.

Το 1294, μετά από δύο χρόνια αδιεξόδου στο Κονκλάβιο, οι καρδινάλιοι στράφηκαν σε μια απροσδόκητη λύση: εξέλεξαν Πάπα τον ερημίτη μοναχό. Ο Σελεστίνος Ε΄ στέφθηκε σε ηλικία περίπου 79 ετών — χωρίς εμπειρία διοίκησης, χωρίς φιλοδοξία εξουσίας και χωρίς διάθεση να παραμείνει στο αξίωμα.

Η ιστορική παραίτηση

Μέσα σε λίγους μόλις μήνες, ο Σελεστίνος Ε΄ συνειδητοποίησε ότι αδυνατούσε να ανταποκριθεί στις πολιτικές και διοικητικές απαιτήσεις της παποσύνης. Για να αποχωρήσει, όμως, προχώρησε σε μια πρωτοφανή κίνηση: εξέδωσε διάταγμα που ξεκαθάριζε ρητά ότι ένας Πάπας έχει το δικαίωμα να παραιτηθεί.

Τον Δεκέμβριο του 1294, έγινε ο πρώτος Πάπας που χρησιμοποίησε ο ίδιος τον κανονισμό που θέσπισε, παραιτούμενος συνειδητά και θεσμικά. Η απόφασή του θεωρήθηκε τότε σκανδαλώδης, αλλά επρόκειτο να αφήσει βαθύ αποτύπωμα στην εκκλησιαστική ιστορία.

Οι Πάπες που παραιτήθηκαν με βάση τον κανονισμό του Σελεστίνου Ε΄

Ο κανονισμός που εισήγαγε ο Κελεστίνος Ε΄ παρέμεινε ανενεργός για αιώνες, ωστόσο αποτέλεσε το νομικό θεμέλιο για όλες τις μεταγενέστερες παπικές παραιτήσεις:

• Πάπας Σελεστίνος Ε΄ (1294)
  Ο ίδιος ο δημιουργός του κανονισμού και ο πρώτος που τον εφάρμοσε.
• Πάπας Γρηγόριος ΙΒ΄ (1415)
  Παραιτήθηκε στο πλαίσιο του Μεγάλου Δυτικού Σχίσματος, προκειμένου να αποκατασταθεί η ενότητα της Εκκλησίας. Η παραίτησή του θεωρείται θεσμικά έγκυρη χάρη στο προηγούμενο του Σελεστίνου.
• Πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ΄ (2013)
  Η πρώτη παπική παραίτηση στη σύγχρονη εποχή. Ο ίδιος αναφέρθηκε ρητά στο προηγούμενο του Σελεστίνου Ε΄, επικαλούμενος πνευματική και σωματική αδυναμία.

Μια απόφαση που αντήχησε 700 χρόνια μετά

Η παραίτηση του Σελεστίνου Ε΄ θεωρήθηκε για αιώνες ιστορική εξαίρεση. Όμως το 2013, όταν ο Βενέδικτος ΙΣΤ΄ αποχώρησε από τον παπικό θρόνο, έγινε σαφές ότι η «σιωπηλή» απόφαση ενός ερημίτη του 13ου αιώνα είχε διαμορφώσει ένα διαχρονικό θεσμικό προηγούμενο.

Σε έναν θεσμό που ταυτίζεται με τη δια βίου εξουσία, ο Κελεστίνος Ε΄ απέδειξε ότι, ακόμη και στον Μεσαίωνα, η παραίτηση μπορούσε να θεωρηθεί πράξη ευθύνης — και όχι αδυναμίας.