Ο χάρτης που συνδέει την Κωνσταντινούπολη με την Αμερική

Ο στρατός του Μωάμεθ Β΄ κατέλαβε την Κωνσταντινούπολη στις 29 Μαΐου 1453. Μόλις 39 χρόνια αργότερα, στις 12 Οκτωβρίου 1492, ο Χριστόφορος Κολόμβος αποβιβάστηκε στο Γουαναχανί, νησί του αρχιπελάγους των Μπαχαμών που κατοικούσαν οι Λουκαγιάνοι. Αναζητούσε έναν δυτικό θαλάσσιο δρόμο προς την Ασία.

Ο Βαγιαζήτ Β΄, γιος του Μωάμεθ, ήταν παιδί το 1453 και βρισκόταν στον οθωμανικό θρόνο το 1492.

Ο Κολόμβος στις επιγραφές του χάρτη

Στην Καλλίπολη, ο Οθωμανός ναυτικός Πίρι Ρέις σχεδίασε το 1513 έναν παγκόσμιο χάρτη σε περγαμηνή. Στο σωζόμενο τμήμα φαίνονται οι ατλαντικές ακτές της Ευρώπης και της Αφρικής και, στην απέναντι πλευρά του ωκεανού, νησιά της Καραϊβικής και ακτές της Νότιας Αμερικής.

Ανάμεσα στις πηγές του, ο Πίρι Ρέις κατονομάζει πορτογαλικούς χάρτες και έναν χάρτη που αποδίδει στον Κολόμβο. Αναφέρει επίσης έναν Ισπανό αιχμάλωτο του θείου του, του ναυτικού Κεμάλ Ρέις, ο οποίος ισχυριζόταν ότι είχε συνοδεύσει τον Κολόμβο σε τρία ταξίδια. Ο αιχμάλωτος είναι ένας πιθανός κρίκος στη διαδρομή του χαρτογραφικού υλικού, η οποία παραμένει αβέβαιη.

Ο μελετητής της χαρτογραφίας Γκρέγκορι Μακίντος συνδέει την αποτύπωση της Καραϊβικής με στοιχεία από το δεύτερο ταξίδι του Κολόμβου, από το 1493 έως το 1496. Στην ανάγνωσή του, η Κούβα εμφανίζεται ως προέκταση της ηπειρωτικής ακτής. Έτσι την αντιλαμβανόταν ο Κολόμβος, ο οποίος πίστευε ότι το νησί ήταν μέρος της Ασίας.

Από την Καλλίπολη στο Τοπ Καπί

Ο Πίρι Ρέις γράφει ότι παρουσίασε τον χάρτη στον σουλτάνο Σελίμ Α΄ στο Κάιρο το 1517, μετά την οθωμανική κατάκτηση της Αιγύπτου. Περισσότερους από τέσσερις αιώνες αργότερα, το 1929, το σωζόμενο τμήμα εντοπίστηκε στη βιβλιοθήκη του ανακτόρου Τοπ Καπί, στην Κωνσταντινούπολη.

Ο διευθυντής του Τοπ Καπί, Χαλίλ Ετέμ, έδειξε την περγαμηνή στον Άντολφ Ντάισμαν, ο οποίος μελετούσε ελληνικά και λατινικά χειρόγραφα της βιβλιοθήκης. Ο Ντάισμαν ενημέρωσε τον ανατολιστή Πολ Κάλε, που διερεύνησε τη σχέση με τη χαρτογραφία του Κολόμβου. Η UNESCO ενέταξε τον χάρτη το 2017 στο διεθνές μητρώο «Μνήμη του Κόσμου».

Πηγές

• Cambridge University Press – Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης
• King’s College London – Το ημερολόγιο του πρώτου ταξιδιού του Κολόμβου και Smithsonian – Οι αυτόχθονες κοινότητες της Καραϊβικής
• Εγκυκλοπαίδεια του Ισλάμ του Ιδρύματος TDV – Βαγιαζήτ Β΄
• University of Chicago Press – Οι επιγραφές και οι πηγές του χάρτη του Πίρι Ρέις
• Gregory C. McIntosh – Η μελέτη του χάρτη του 1513
• UNESCO – Ο χάρτης του Πίρι Ρέις στο μητρώο «Μνήμη του Κόσμου»

Διαβάστε επίσης στο Agora Πώς άλλαξε ο πληθυσμιακός χάρτης της Κύπρου