ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΧΑΤΖΗΚΩΣΤΗΣ: Ένας ακάματος υπηρέτης του πνεύματος (Παρουσίαση βιβλίου)

Γράφει: Παύλος Κ. Παύλου, δημοσιογράφος (pcpavlou@gmail.com)

Κάθε φορά που ανοίγω το γραμματοκιβώτιο και βρίσκω σε φάκελο ένα καινούργιο βιβλίο, δεν δυσκολεύομαι καθόλου να αναγνωρίσω από τον ιδιαίτερο χαρακτήρα γραφής ότι ευγενικός αποστολέας είναι ο εκλεκτός εκπαιδευτικός, ερευνητής, συγγραφέας Γεώργιος Χατζηκωστής. Θεωρώ τιμή που με περιέλαβε στον κατάλογο των ανθρώπων που ευνοούνται από τη γενναιόδωρη φιλική προσφορά του. Γίνομαι κι αυτήν τη φορά κοινωνός δύο ακόμη από τα πνευματικά παιδιά του, που αισίως έχουν φθάσει στον αριθμό 63!.

Ευριπίδη Ιφιγένεια η εν Ταύροις

Μετάφραση της γνωστής τραγωδίας του Ευριπίδη «Ιφιγένεια η εν Ταύροις», με τον επεξηγηματικό υπότιτλο «σε πεζό λόγο» είναι το ένα. Φυσιολογικά διερωτήθηκα, προς τι μία ακόμη μετάφραση της τραγωδίας που μας οδηγεί στον ναό της Αρτέμιδας στην Ταυρίδα, με ιέρεια την Ιφιγένεια; Πήρα την εξήγηση από τον ίδιο τον, ο οποίος σημειώνει ότι, ενώ «στις μεταφράσεις έργων του αρχαίου δράματος η απόδοση σε στίχους οδηγεί εξ ανάγκης στην παράλειψη ή προσθήκη στοιχείων εκτός του αρχικού κειμένου, ο πεζός λόγος αποδίδει με ακρίβεια όλα τα στοιχεία και τις αποχρώσεις του κειμένου, ώστε να μην αδικείται ο λόγος του αρχαίου τραγικού». 

Στο πολυσχιδές έργο τού Γεώ. Χατζηκωστή περιλαμβάνονται άλλες ένδεκα μεταφράσεις, μέσα από τις οποίες αναδεικνύεται και η ιδιαίτερη σχέση του με την ιταλική γλώσσα και την πνευματική παραγωγή της χώρας. Μετέφρασε από τα ιταλικά βιβλία λογοτεχνίας και δύο ανθολογίες ιταλικής ποίησης και επιμελήθηκε τη δίγλωσση έκδοση 15 βιβλίων Κυπρίων λογοτεχνών μεταφρασμένων στα ιταλικά. Όχι τυχαία, τιμήθηκε από τη χώρα με τον τίτλο «Μέγας Αξιωματούχος της Τάξεως του Αστέρος τής Ιταλικής Αλληλεγγύης».

Το δεύτερο βιβλίο του τιτλοφορείται «Από την αλληλογραφία και τη συνεργασία μου με τον Ιταλό νεοελληνιστή Michele Iannelli», ξεχωριστό φίλο τού συγγραφέα και της Κύπρου. Τον γνώρισε στις τραγικές μέρες του 1974, όταν η είδηση για την έναρξη της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο βρήκε τον Γεώ. Χ. στην Περούτζια. Από τότε και για 42 χρόνια συνεργάστηκε στενά μαζί του. Ο Iannelli επισκέφθηκε τρεις φορές την Κύπρο, μελέτησε την ιστορία, τον πολιτισμό, τη γλώσσα και τη λογοτεχνία της. Σημαντικότερη προσφορά του είναι οι δύο ανθολογίες του, η μία με τίτλο «Ποιητικά λουλούδια από το νησί της Αφροδίτης» με ποιήματα 63 Κυπρίων ποιητών κα η  δίτομη «Η Κύπρος στον χώρο της Λογοτεχνίας».

Ζωή ταυτισμένη με την Παιδεία και τα Γράμματα

Μια συνολική και εις βάθος αποτίμηση του πολυσήμαντου πνευματικού έργου τού Γεώργιου Χατζηκωστή απαιτεί ειδική μελέτη, αναλυτική προσέγγιση, κριτική αποτίμηση, ορθή προβολή και, κυρίως, δημιουργική αξιοποίηση. Έγραψε μελέτες και δοκίμια σε θέματα ελληνικής και ξένης λογοτεχνίας, βιογραφίες, συνέταξε ανθολογίες και ασχολήθηκε με τη λαογραφία, την ιστορία και τη λογοτεχνική κριτική. Στο πλαίσιο ενός άρθρου με δημοσιογραφική προσέγγιση, στεκόμαστε σε μία ενδεικτική μόνο παρουσίαση της μεγάλης, πολύχρονης πνευματικής του κατάθεσης. Σταχυολογούμε:

Δοκίμιο, Μελέτη, Λογοτεχνική Κριτική με 23 βιβλία, μεταξύ των οποίων αρκετά με κυρίαρχη μορφή τον νομπελίστα ποιητή Γιώργο Σεφέρη. Ξεχωρίζουν επίσης τα βιβλία για το λογοτεχνικό έργο του Ευαγόρα Παλληκαρίδη, για τα επώνυμα και τα κύρια ονόματα των Ελλήνων Κυπρίων, μία πρωτότυπη ερευνητική εργασία που συνεχίζεται, την παρουσία της ιταλικής γλώσσας στο ελληνικό κυπριακό ιδίωμα, και οι τρεις τόμοι με γενικό τίτλο «Κεράμιον Ύδατος», μία συναγωγή δικών του εκλεκτών κειμένων. Πέραν των εκδομένων βιβλίων, δεν πρέπει να παραλείψουμε την πολύχρονη συνεργασία του με το ΡΙΚ, περιοδικά και εφημερίδες με εκατοντάδες δημοσιεύματα και βιβλιοκρισίες.

Ιστορία, Χρονικό, Βιογραφία με ένδεκα βιβλία, ανάμεσα στα οποία ξεχωρίζει το «Έπος και Μαρτύριο» για τους ήρωες του αλβανικού έπους και της εθνικής αντίστασης, τα αδέλφια Ροδίωνα και Μιλτιάδη Γεωργιάδη, και το ογκώδες τρίτομο  «Αρχείον Ροδίωνος Π. Γεωργιάδη», το οποίο χρήζει περαιτέρω ανάδειξης και αξιοποίησης.

Η Πάφος, τόπος καταγωγής του, κατέχει ιδιαίτερη θέση στο έργο του Γεώ. Χ. Τι να ξεχωρίσει και τι να αναφέρει κάποιος από όσα ο εκλεκτός Πάφιος έχει καταγράψει. Μερικοί μόνον τίτλοι δίδουν την εικόνα: Ώρες της Πάφου, Οι Παλαμικές Γιορτές της Πάφου, Πάφιοι της αρχαιότητας, Διακριθέντες Πάφιοι του εικοστού αιώνα, Πάφος, βήματα στην ιστορία. Πολύ ενδιαφέρουσα είναι και η καταγραφή που μας έδωσε, μέσα και από τις παιδικές του μνήμες, για τις σχέσεις Ελληνοκυπρίων-Τουρκοκυπρίων στην Πάφο, μία ακόμη αυθεντική μαρτυρία ότι ζούσαν μαζί ειρηνικά και ότι οι πλείστοι Τ/Κ μιλούσαν μόνο Ελληνικά.

Ανθολόγηση με δέκα βιβλία, ανάμεσα στα οποία το ογκώδες με τίτλο «Μνήμης Χάριν» για την πνευματική κληρονομιά του δασκάλου πατέρα του, Νικόλα Χατζηκωστή, και εκείνα με τίτλο «Τα Ευρεθέντα» που παρουσιάζουν την εμβληματική προσωπικότητα, την περιπετειώδη ζωή, το έργο και την προσφορά του δικηγόρου Σωτηράκη Μαρκίδη. Αναφέρουμε επίσης τα βιβλία του  για την εξέγερση των Κυπρίων του 1931, κείμενα για το 1821 και τα σχετικά με το ιστορικό Παγκύπριο Γυμνάσιο, στο οποίο ο Γεώργιος Χατζηκωστής υπηρέτησε ως γυμνασιάρχης.

Από την αλληλογραφία με τον Ιταλό ελληνιστή Michele Iannelli, επιλέγω ένα απόσπασμα από επιστολή του τού Δεκεμβρίου 1974, που είναι αφιερωμένο στα πάθη της Κύπρου και τα δικά του συναισθήματα. Γράφει: «Παρακαλώ τον Θεό να κατέλθει σε ολόκληρο το μαρτυρικό νησί η ουράνια Ευλογία και να πραγματοποιηθεί αυτό που κάθε Κύπριος επιθυμεί. Εδώ στην Ιταλία δεν υπάρχει δημοκρατικός και έντιμος άνθρωπος που να μη συμμερίζεται την ανάγκη απελευθέρωσης του Νησιού. Εγώ ίδιος είμαι πολύ πικραμένος και πονεμένος και γι’ αυτό που συνέβη αλλά και γιατί δεν μπορώ να κάμω έστω και το παραμικρό για να ξαναδώσω σε έναν έστω Έλληνα της Κύπρου ό,τι έχει χάσει».       

Αυτά στο ήδη μακρινό 1975. Από τότε άλλαξαν πολλά. Ακόμη και στο περιεχόμενο των ευχών για την κατεχόμενη Κύπρο.