Η προτομή του Νικόλαου Καταλάνου, που για δεκαετίες βρισκόταν στην Πλατεία Ελευθερίας της Λευκωσίας, φιλοξενείται σήμερα στο Μουσείο της Ανόρθωσης στη Λάρνακα. Ο Δήμος Λευκωσίας την παραχώρησε προσωρινά στον σύλλογο, με συμφωνημένη προθεσμία επιστροφής τον Ιούλιο του 2027.
Ο γλύπτης Ιωάννης Νοταράς φιλοτέχνησε την προτομή. Ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος Γ΄ έκανε τα αποκαλυπτήριά της στις 25 Σεπτεμβρίου 1960, στην τότε Πλατεία Μεταξά, λίγες εβδομάδες μετά την ανεξαρτησία της Κύπρου. Η προτομή παρέμεινε εκεί μέχρι τα έργα ανάπλασης της πλατείας. Ακολούθησε μια περίοδος κατά την οποία δεν είχε μόνιμη θέση στον δημόσιο χώρο.
Ποιος ήταν ο Νικόλαος Καταλάνος
Ο Καταλάνος γεννήθηκε το 1855 στο Νομιτσί της Μάνης και ήρθε στην Κύπρο το 1893 για να διδάξει φυσικομαθηματικά στο Γυμνάσιο Λευκωσίας, το μετέπειτα Παγκύπριο Γυμνάσιο. Έμεινε στο νησί περίπου 28 χρόνια και αναδείχθηκε σε δραστήρια, αλλά και συχνά αμφιλεγόμενη, μορφή της δημόσιας ζωής κατά την Αγγλοκρατία.
Μετά την αποχώρησή του από την εκπαίδευση ασχολήθηκε με τη δημοσιογραφία. Διηύθυνε τις εφημερίδες «Ευαγόρας» και «Κυπριακός Φύλαξ» και εξέδωσε το περιοδικό «Ζήνων». Παράλληλα, ως πρόεδρος του αναγνωστηρίου «Αγάπη του Λαού» στη Λευκωσία, οργάνωνε δημόσιες διαλέξεις για την ιστορία, τη φυσική, την οικονομία και άλλα θέματα. Υποστήριζε την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα και παρενέβαινε έντονα στις πολιτικές και εκκλησιαστικές αντιπαραθέσεις της εποχής του.
Το 1921 οι βρετανικές αρχές τον απέλασαν από την Κύπρο, με αφορμή τα επεισόδια που συνδέθηκαν με τον εορτασμό της εκατονταετηρίδας της Ελληνικής Επανάστασης. Πέθανε στην Αθήνα το 1933.
Η σχέση του με την Ανόρθωση
Ο Καταλάνος ενέπνευσε τη δημιουργία αναγνωστηρίου στην Αμμόχωστο, με πρότυπο την «Αγάπη του Λαού». Το αναγνωστήριο ιδρύθηκε το 1911 με την ονομασία «Ανόρθωσις» και εξελίχθηκε στον σημερινό σύλλογο. Η Ανόρθωση τον ανακήρυξε πρώτο επίτιμο πρόεδρό της.
Αυτή η ιστορική σχέση εξηγεί τη μεταφορά της προτομής στο μουσείο του συλλόγου, κάτω από τη νότια εξέδρα του σταδίου «Αντώνης Παπαδόπουλος». Το Δημοτικό Συμβούλιο Λευκωσίας ενέκρινε τον δανεισμό στις 21 Ιουλίου 2022 και η Ανόρθωση παρουσίασε την προτομή στο μουσείο τον Ιανουάριο του 2023. Η συμφωνία προβλέπει επιστροφή της στον Δήμο έως τις 4 Ιουλίου 2027.
Ο ιστορικός Μιχάλης Σταυρή έχει ζητήσει να επανατοποθετηθεί η προτομή κοντά στην αρχική της θέση. Η πρόβλεψη για επιστροφή στον Δήμο δεν προσδιορίζει, πάντως, πού θα εκτεθεί μετά τη λήξη του δανεισμού.
Πρακτικά Δήμου Λευκωσίας, ιστορία της Ανόρθωσης, έρευνα Πέτρου Παπαπολυβίου, άρθρο Μιχάλη Σταυρή.
Discover more from Agora Περιοδικό
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
