Δεν έχεις συνεχόμενο ύπνο; Είσαι κανονικός άνθρωπος!

Τις τελευταίες ημέρες κυκλοφορεί ευρέως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μια σειρά από εικόνες (viral posts) που ισχυρίζονται ότι ο συνεχόμενος 8ωρος ύπνος είναι μια «κατασκευασμένη απάτη» της βιομηχανίας στρωμάτων από το 1938, με σκοπό την εξυπηρέτηση του εργοστασιακού μοντέλου εργασίας. Μάλιστα, κατηγορούν τον κορυφαίο επιστήμονα Dr. Nathaniel Kleitman ότι χρηματοδοτήθηκε για να «μαγειρέψει» σχετικές μελέτες.

Η έρευνά μας αποδεικνύει ότι η συγκεκριμένη θεωρία αποτελεί κλασικό δείγμα «ψευδο-πληροφόρησης»: παίρνει ένα υπαρκτό ιστορικό γεγονός και το πλαισιώνει με χονδροειδή ψέματα για να δημιουργήσει μια ελκυστική θεωρία συνωμοσίας.

Το «δόλωμα»: Τι ίσχυε με τον Διφασικό Ύπνο;

Ο ισχυρισμός ότι οι άνθρωποι παλαιότερα δεν κοιμούνταν 8 ώρες σερί είναι πέρα για πέρα αληθινός. Πριν από τη Βιομηχανική Επανάσταση και την έλευση του ηλεκτρικού φωτισμού, ο λεγόμενος διφασικός ή τμηματικός ύπνος (biphasic/segmented sleep) ήταν το κυρίαρχο μοτίβο.

Οι άνθρωποι έπεφταν για ύπνο λίγο μετά τη δύση του ηλίου («πρώτος ύπνος»). Γύρω στα μεσάνυχτα ξυπνούσαν για 1 έως 2 ώρες. Κατά το διάστημα αυτό παρέμεναν δραστήριοι: διάβαζαν με το φως των κεριών, προσεύχονταν, συζητούσαν ή έκαναν αγροτικές δουλειές του σπιτιού. Στη συνέχεια, έπεφταν για τον «δεύτερο ύπνο» τους μέχρι το ξημέρωμα. Η έλευση του τεχνητού φωτός επιμήκυνε την ημέρα και ανάγκασε την κοινωνία να συμπιέσει τον ύπνο σε ένα ενιαίο, οκτάωρο μπλοκ.

Το ψέμα: Η Simmons και το εργατικό 8ωρο

Το post ισχυρίζεται ότι ο αριθμός «8 ώρες» εφευρέθηκε το 1938 από την εταιρεία στρωμάτων Simmons. Αυτό είναι ιστορικά ανυπόστατο.

Η ανάγκη για οκτάωρο ύπνο ήταν κοινωνικό και εργατικό αίτημα πολύ πριν το 1938. Ήδη από το 1817, ο Βρετανός σοσιαλιστής Robert Owen είχε διατυπώσει το παγκόσμιο σύνθημα της εργατικής τάξης:

«Οκτώ ώρες εργασία, οκτώ ώρες αναψυχή, οκτώ ώρες ανάπαυση» (Eight hours labour, Eight hours recreation, Eight hours rest).

Η βιολογία και η κοινωνική οργάνωση είχαν ήδη θεσπίσει το 8ωρο ως ιδανικό κανόνα, χωρίς καμία παρέμβαση από εταιρείες στρωμάτων.

Η μελέτη στο Σπήλαιο Mammoth (Κεντάκι): Τι συνέβη πραγματικά το 1938;

Η ανάρτηση επιχειρεί να σπιλώσει τον Dr. Nathaniel Kleitman, τον «πατέρα της σύγχρονης επιστήμης του ύπνου» (τον άνθρωπο που ανακάλυψε τον ύπνο REM). Τον κατηγορεί ότι «παραποίησε μελέτες» κατ’ εντολή της βιομηχανίας. Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι μια από τις πιο συναρπαστικές ιστορίες της επιστημονικής εξερεύνησης.

Τον Ιούνιο του 1938, ο Kleitman και ο μεταπτυχιακός φοιτητής του, Bruce Richardson, αποφάσισαν να ερευνήσουν αν ο άνθρωπος διαθέτει εσωτερικό βιολογικό ρολόι (κιρκάδιο ρυθμό) ή αν ο ύπνος μας καθορίζεται αποκλειστικά από το φως του ήλιου. Για να το πετύχουν, απομονώθηκαν 150 πόδια (περίπου 45 μέτρα) κάτω από την επιφάνεια της γης, στο σπήλαιο Mammoth του Κεντάκι, σε ένα περιβάλλον με απόλυτο σκοτάδι, σταθερή θερμοκρασία 12°C και μηδενική αίσθηση του χρόνου.

Εκεί έζησαν για 32 ημέρες. Προσπάθησαν να επιβάλουν στους εαυτούς τους μια τεχνητή «ημέρα» 28 ωρών (9 ώρες ύπνου και 19 ώρες ξύπνιοι). Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά:

• Ο Richardson κατάφερε να προσαρμόσει τη θερμοκρασία του σώματός του και τον ύπνο του στον 28ωρο κύκλο.
• Ο Kleitman, όμως, δεν μπόρεσε. Το σώμα του επέμενε να ακολουθεί τον εγγενή 24ωρο βιολογικό ρυθμό.

Η μελέτη αυτή απέδειξε για πρώτη φορά επιστημονικά ότι οι άνθρωποι διαθέτουν ένα ενδογενές βιολογικό ρολόι. Δεν υπήρξε καμία χρηματοδότηση από τη βιομηχανία στρωμάτων, ούτε καμία παραποίηση. Η μελέτη χρηματοδοτήθηκε από το Πανεπιστήμιο του Σικάγο για καθαρά επιστημονικούς σκοπούς.

Αναδρομή στην Αρχαιότητα: Πώς κοιμούνταν οι Αρχαίοι Έλληνες και οι Ρωμαίοι;

Αν ανατρέξουμε στην κλασική αρχαιότητα, θα δούμε ότι οι συνήθειες του ύπνου διέφεραν ριζικά από τις σημερινές, επιβεβαιώνοντας ότι το ανθρώπινο σώμα είναι εξαιρετικά προσαρμοστικό.

Στην Αρχαία Ελλάδα και τη Ρώμη, ο ύπνος ήταν άρρηκτα συνδεδεμένος με τις φυσικές φάσεις της ημέρας, αλλά και με την κοινωνική τάξη.

• Ο Ήλιος ως Ρυθμιστής: Οι άνθρωποι των λαϊκών στρωμάτων και οι αγρότες ξυπνούσαν με τα πρώτα σημάδια της αυγής («άμα τω ηλίω ανίσχοντι») και κοιμούνταν μόλις νύχτωνε, καθώς το λάδι για τα λυχνάρια ήταν ακριβό.
• Ο Μεσημεριανός Ύπνος (Sexta / Σιέστα): Λόγω του μεσογειακού κλίματος, ο ύπνος δεν περιοριζόταν μόνο στη νύχτα. Οι Ρωμαίοι καθιέρωσαν τη hora sexta (την έκτη ώρα μετά την ανατολή, δηλαδή το μεσημέρι), κατά την οποία σταματούσαν κάθε εργασία για να ξεκουραστούν και να αποφύγουν τη ζέστη. Από εκεί προέρχεται η σύγχρονη λέξη «σιέστα».
• Αρχαίες αναφορές σε τμηματικό ύπνο: Αν και οι πηγές για τον διφασικό ύπνο είναι πιο ξεκάθαρες στον Μεσαίωνα, αρχαίοι Ρωμαίοι συγγραφείς της «Αργυρής Εποχής» (όπως ο Πλίνιος ο Νεότερος και ο Ιουβενάλης) αναφέρουν ότι τα μέλη της ελίτ, που είχαν την πολυτέλεια τεχνητού φωτισμού, ξυπνούσαν συχνά μέσα στη νύχτα για να μελετήσουν, να γράψουν ή να ασχοληθούν με πολιτικές υποθέσεις, πριν κοιμηθούν ξανά.

Συμπέρασμα

Η αϋπνία δεν είναι μια «συνωμοτική εφεύρεση» του καπιταλισμού, ούτε ο 8ωρος ύπνος επιβλήθηκε από εταιρείες στρωμάτων. Η επιστήμη δείχνει ότι ο συνεχόμενος νυχτερινός ύπνος είναι μια χαρά για τους περισσότερους ανθρώπους, αλλά αν τυχαίνει να ξυπνάτε μέσα στη νύχτα για μια ώρα, μην πανικοβάλλεστε: ίσως απλώς λειτουργεί μέσα σας το αρχαίο, προ-βιομηχανικό DNA του διφασικού ύπνου.