Η πολυσυζητημένη σειρά του Netflix μπορεί να σε καθηλώσει με την ευφυΐα της, να σε απογοητεύσει με την προχειρότητά της ή να σε αφήσει με ένα ασήκωτο ψυχολογικό βάρος. Τι λένε οι διεθνείς κριτικοί και πού τελειώνει η δημιουργική πρόκληση και αρχίζει η αχρείαστη δυσφορία;
Υπάρχουν επεισόδια του Black Mirror που ολοκληρώνονται και θέλεις να τα συζητήσεις για ώρες. Υπάρχουν άλλα που αναρωτιέσαι γιατί γυρίστηκαν. Και υπάρχουν εκείνα που, όταν εμφανιστούν οι τίτλοι τέλους, νιώθεις περισσότερο ανακουφισμένος παρά ικανοποιημένος.
Αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη αντίφαση της βρετανικής σειράς του Τσάρλι Μπρούκερ, η οποία ξεκίνησε το 2011 από το Channel 4 και καθιερώθηκε διεθνώς μέσω του Netflix.
Το Black Mirror εξερευνά τους κινδύνους της τεχνολογίας, την ανθρώπινη συμπεριφορά, την κοινωνική χειραγώγηση και τις σκοτεινές προεκτάσεις ενός μέλλοντος που συχνά μοιάζει ανησυχητικά κοντινό.
Όμως, η τόλμη μιας ιδέας δεν εγγυάται πάντοτε και την ποιότητα της τηλεοπτικής της εκτέλεσης.
Όταν η δυσφορία γίνεται αυτοσκοπός
Το πρώτο επεισόδιο ολόκληρης της σειράς, με τίτλο «The National Anthem», αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της ακραίας προσέγγισης του Black Mirror.
Μια αποτρόπαιη απαίτηση προς τον Βρετανό πρωθυπουργό μετατρέπεται σε δημόσιο θέαμα, με την κοινωνία και τα μέσα ενημέρωσης να συμμετέχουν σε μια διαδικασία συλλογικού εξευτελισμού.
Το επεισόδιο διαθέτει σαφή πολιτική και κοινωνική στόχευση. Ωστόσο, η κλιμακούμενη αμηχανία, η ταπείνωση και η αίσθηση ότι δεν υπάρχει καμία διέξοδος μπορούν να μετατρέψουν την παρακολούθηση σε εξαιρετικά πιεστική εμπειρία.
Ανάλογη ψυχολογική πίεση προκαλεί και το «Common People», το πρώτο επεισόδιο του έβδομου κύκλου. Μια τεχνολογία που υπόσχεται να σώσει μια ανθρώπινη ζωή καταλήγει να εγκλωβίζει ένα ζευγάρι σε έναν εφιαλτικό μηχανισμό οικονομικής εκμετάλλευσης.
Η κοινωνική κριτική είναι εύστοχη. Το ερώτημα, όμως, παραμένει: Χρειάζεται να εξαντληθεί συναισθηματικά ο θεατής για να αντιληφθεί το μήνυμα;
Η δυσφορία είναι ένα απολύτως θεμιτό καλλιτεχνικό εργαλείο. Δεν αποτελεί, όμως, από μόνη της απόδειξη σπουδαίας τέχνης.
Τα επεισόδια που αποδεικνύουν τη μεγαλοφυΐα της σειράς
Στις καλύτερες στιγμές του, το Black Mirror είναι πραγματικά εξαιρετική τηλεόραση.
Το «San Junipero» συνδυάζει την επιστημονική φαντασία με την αγάπη, τη μνήμη και τη θνητότητα, αποδεικνύοντας ότι η σειρά μπορεί να συγκινήσει βαθιά χωρίς να καταφεύγει αποκλειστικά στη σκληρότητα.
Το «Nosedive» σατιρίζει μια κοινωνία όπου η δημοτικότητα και η κοινωνική αποδοχή καθορίζονται από ψηφιακές αξιολογήσεις. Η υπερβολή του σεναρίου λειτουργεί ακριβώς επειδή αναγνωρίζουμε στοιχεία της δικής μας καθημερινότητας.
Το «USS Callister» συνδυάζει ευρηματικά την περιπέτεια επιστημονικής φαντασίας με την κατάχρηση εξουσίας, ενώ το «Eulogy», του έβδομου κύκλου, χρησιμοποιεί την τεχνολογία για να εξερευνήσει τη μνήμη, την απώλεια και τη μεταμέλεια.
Αυτά τα επεισόδια δεν περιορίζονται στο να σοκάρουν. Έχουν χαρακτήρες, συναίσθημα και ουσιαστικά ερωτήματα.
Δεν είναι όλες οι ιδέες εξίσου καλές
Η άνιση ποιότητα του Black Mirror αποτυπώνεται και στις διεθνείς αξιολογήσεις.
Σύμφωνα με το Rotten Tomatoes, ο πρώτος κύκλος συγκεντρώνει 98% θετικές κριτικές, ενώ ο πέμπτος περιορίζεται στο 66%. Ο έβδομος φτάνει στο 85%. Τα ποσοστά καταγράφουν τη θετική αποδοχή από τους κριτικούς και όχι τη μέση βαθμολογία των επεισοδίων.
Η υποχώρηση της ποιότητας σε ορισμένες περιόδους δεν πέρασε απαρατήρητη.
Το «Plaything» του έβδομου κύκλου χαρακτηρίστηκε από αρκετούς κριτικούς ως μία από τις απογοητεύσεις της σεζόν. Αντίστοιχα, επεισόδια όπως το «Mazey Day» και το «Rachel, Jack and Ashley Too» έχουν δεχθεί επικρίσεις για την ανάπτυξη των ιδεών και την αφηγηματική τους αποτελεσματικότητα.
Ακόμη και για τον έβδομο κύκλο, οι απόψεις διχάζονται. Ο Guardian επαίνεσε την αυξημένη ανθρώπινη και συναισθηματική διάσταση των ιστοριών, ενώ η Washington Post υποστήριξε ότι η σειρά ανακυκλώνει παλαιότερα δημιουργικά ευρήματα.
Η διαφορά ανάμεσα στη σκέψη και την ψυχολογική καταπόνηση
Το μεγαλύτερο πρόβλημα του Black Mirror δεν είναι ότι παρουσιάζει δυσάρεστες ιστορίες. Η τέχνη δεν έχει υποχρέωση να μας προσφέρει ευχάριστες εμπειρίες.
Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν η δυστυχία των χαρακτήρων συσσωρεύεται με τέτοια επιμονή, ώστε η αφήγηση να μοιάζει περισσότερο με δοκιμασία αντοχής παρά με δημιουργική εξερεύνηση.
Ο θεατής αντιλαμβάνεται το αδιέξοδο, κατανοεί την κοινωνική κριτική, αλλά υποχρεώνεται να παρακολουθήσει μια παρατεταμένη διαδικασία κατάρρευσης, χωρίς ουσιαστική εξέλιξη της αρχικής ιδέας.
Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα σε ένα επεισόδιο που σε ταράζει επειδή σε έκανε να σκεφτείς και σε ένα επεισόδιο που σε εξαντλεί επειδή δεν σου επιτρέπει να ανασάνεις.
Αξίζει τελικά να δει κάποιος το Black Mirror;
Αναμφίβολα ναι, αλλά με επιφυλάξεις.
Το Black Mirror δεν είναι μια σειρά που χρειάζεται να παρακολουθήσει κανείς αδιάκοπα. Η αυτοτέλεια των περισσότερων επεισοδίων επιτρέπει στον θεατή να επιλέγει ιστορίες ανάλογα με τα ενδιαφέροντα και τις αντοχές του.
Στις καλύτερες στιγμές του αποτελεί μια εντυπωσιακή άσκηση φαντασίας και κοινωνικής παρατήρησης. Στις χειρότερες, συγχέει το σοκ με το βάθος και τη μαυρίλα με τη δραματουργική ουσία.
Η όγδοη σεζόν βρίσκεται ήδη σε παραγωγή, γεγονός που δημιουργεί προσδοκίες αλλά και ένα σημαντικό ερώτημα: Μπορεί η σειρά να συνεχίσει να εκπλήσσει χωρίς να επαναλαμβάνει διαρκώς τους ίδιους εφιάλτες;
Το Black Mirror είναι μια σειρά που αξίζει να δεις. Δεν είναι, όμως, μια σειρά της οποίας κάθε επεισόδιο αξίζει τον χρόνο σου. Και σίγουρα δεν χρειάζεται να υποφέρεις ως θεατής για να αναγνωρίσεις την αξία μιας καλής ιδέας.
Discover more from Agora Περιοδικό
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
